Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birinin aniden tıkanmasıdır.
Tıkanan damar, kalp kasının bir bölümüne kan ve oksijen gitmesini engeller. Bu durum uzadıkça kalp kasında hasar oluşur. Bu nedenle kalp krizinde zaman çok önemlidir.
Kalp krizi çoğu zaman önceden var olan koroner arter hastalığı zemininde gelişir. Damar içinde yıllar içinde oluşan plak yırtılır, üzerinde pıhtı oluşur ve damar bir anda kapanabilir.
Kalp Krizi Neden Olur?
Kalp krizinin en sık nedeni kalp damarlarında gelişen damar sertliğidir. Damar duvarında yağ, kolesterol ve iltihabi hücreler birikerek plak oluşturur. Plak büyüdükçe damar daralır.
Bazı plaklar çok büyük olmasa bile yırtılabilir. Vücut bu yırtığı kapatmaya çalışırken damar içinde pıhtı oluşur. Pıhtı kan akımını keserse kalp krizi meydana gelir.
Kalp Krizi Belirtileri Nelerdir?
Kalp krizinin en sık belirtisi göğsün ortasında baskı, sıkışma, yanma veya ağırlık hissidir. Bu his birkaç dakikadan uzun sürebilir. Bazen azalır, sonra tekrar başlar.
Ağrı sol kola, iki kola, sırta, boyna, çeneye veya mide bölgesine yayılabilir. Nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, kusma, baş dönmesi ve ani halsizlik de görülebilir. Kadınlarda, diyabet hastalarında ve ileri yaşta belirtiler daha silik olabilir.
Kalp Krizi Ağrısı Nasıl Hissedilir?
Kalp krizi ağrısı çoğu zaman keskin bir batmadan çok baskı şeklindedir. Hasta göğsünün üzerinde ağırlık varmış gibi tarif edebilir. Bazıları bunu “sıkışma” veya “mengene gibi baskı” diye anlatır.
Ağrı dinlenmekle tamamen geçmeyebilir. Hareketle artabilir ama bazen istirahatte de başlar. Özellikle terleme, nefes darlığı veya bulantı eşlik ediyorsa beklenmemelidir.
Kalp Krizi Göğüs Ağrısı Olmadan Olur mu?
Evet. Kalp krizi her zaman belirgin göğüs ağrısıyla gelmez. Bazı hastalarda yalnızca nefes darlığı, halsizlik, mide bulantısı veya sırtta rahatsızlık hissi olabilir.
Diyabet hastalarında sinir duyusu etkilendiği için ağrı daha az hissedilebilir. Kadınlarda ve ileri yaştaki kişilerde de daha belirsiz şikâyetler görülebilir. Bu nedenle yeni başlayan ve açıklanamayan yakınmalar önemsenmelidir.
Kalp Krizi ile Mide Ağrısı Karışır mı?
Kalp krizi bazen mide yanması, hazımsızlık veya üst karın ağrısı gibi hissedilebilir. Bu nedenle bazı hastalar önce mide ilacı alıp beklemeyi tercih eder. Bu bekleme zaman kaybına yol açabilir.
Özellikle mide şikâyetine soğuk terleme, nefes darlığı, göğüs baskısı veya kola yayılan ağrı eşlik ediyorsa kalp krizi düşünülmelidir. Risk faktörü olan kişilerde bu ayrım daha dikkatli yapılmalıdır.
Kimlerde Kalp Krizi Riski Daha Fazladır?
Sigara, hipertansiyon, yüksek kolesterol ve diyabet kalp krizi riskini artırır. Fazla kilo, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme de damar sertliğini hızlandırabilir.
Ailede genç yaşta kalp krizi öyküsü olması önemlidir. Erkeklerde 55 yaşından, kadınlarda 65 yaşından önce görülen kalp damar hastalığı ailesel risk açısından daha dikkat çekicidir.
Kalp Krizi Gençlerde Görülür mü?
Evet. Kalp krizi yalnızca ileri yaş hastalığı değildir. Sigara, ailesel yüksek kolesterol, diyabet ve genetik yatkınlık genç yaşta kalp krizine yol açabilir.
Genç hastalar bazen göğüs ağrısını kas ağrısı veya reflü sanabilir. Bu nedenle özellikle eforla gelen göğüs baskısı, nefes darlığı veya soğuk terleme ciddiye alınmalıdır.
Kalp Krizi Tehlikeli midir?
Kalp krizi acil bir durumdur. Tıkalı damar ne kadar geç açılırsa kalp kasındaki hasar o kadar artabilir. Büyük hasar kalp yetersizliğine veya ritim bozukluklarına neden olabilir.
Bazı kalp krizleri ani kalp durmasına yol açabilir. Bu nedenle belirtiler başladığında “geçer mi?” diye beklemek doğru değildir. Erken müdahale hayat kurtarır.
Kalp Krizi Şüphesinde Ne Yapılmalıdır?
Kalp krizi düşündüren göğüs baskısı, nefes darlığı veya soğuk terleme varsa 112 aranmalıdır. Hastanın kendi aracıyla hastaneye gitmesi uygun değildir. Yolda ritim bozukluğu veya bilinç kaybı gelişebilir.
Hasta oturur veya yarı oturur pozisyonda dinlenmelidir. Sağlık ekibi gelene kadar yalnız bırakılmamalıdır. Doktor önerisi olmadan rastgele ilaç alınmamalıdır.
Hangi Belirtilerde Acile Başvurulmalıdır?
Göğüste baskı 10–15 dakikadan uzun sürüyorsa acil yardım gerekir. Ağrı kola, çeneye, sırta veya mide bölgesine yayılıyorsa beklenmemelidir.
Soğuk terleme, nefes darlığı, bayılma hissi, bulantı veya ani halsizlik eşlik ediyorsa 112 aranmalıdır. Şikâyet gelip geçse bile kalp krizi ihtimali dışlanmış olmaz.
Kalp Krizi Tanısı Nasıl Konur?
Tanıda ilk değerlendirme EKG ile yapılır. EKG, kalbin elektriksel aktivitesini gösterir ve bazı kalp krizlerinde tıkalı damara ait ipucu verir.
Kan testlerinde troponin adı verilen değer ölçülür. Troponin, kalp kası hasarını gösteren önemli bir belirteçtir. Tanı; hastanın şikâyeti, EKG ve kan testleri birlikte değerlendirilerek konur.
EKG Normal Çıkarsa Kalp Krizi Dışlanır mı?
Hayır. Kalp krizinin erken döneminde EKG normal olabilir. Bazı damar tıkanıklıkları ilk EKG’de belirgin bulgu vermeyebilir.
Şüphe devam ediyorsa EKG ve troponin testleri tekrarlanır. Bu nedenle şikâyeti güçlü olan hastada tek normal testle karar verilmez.
Kalp Krizi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavinin amacı tıkalı damarı en kısa sürede açmaktır. Bunun için çoğu hastada acil koroner anjiyografi yapılır. Uygun durumda balon ve stent ile damar açılır.
Damar yapısı stente uygun değilse veya çok sayıda ciddi darlık varsa bypass ameliyatı gerekebilir. Ayrıca pıhtı oluşumunu azaltan, kolesterolü düşüren ve kalbin yükünü düzenleyen ilaçlar başlanır.
Stent Nedir?
Stent, daralmış veya tıkanmış kalp damarını açık tutmak için yerleştirilen küçük metal bir kafestir. Balonla damar genişletildikten sonra stent damar içine yerleştirilir.
Stent damardaki kan akımını yeniden sağlar. Ancak damar sertliği hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle stent sonrası ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri çok önemlidir.
Her Kalp Krizinde Stent Takılır mı?
Hayır. Birçok kalp krizinde stent uygulanır, ancak her hastada aynı yöntem seçilmez. Damarın yapısı, tıkanıklığın yeri ve hastanın genel durumu kararı etkiler.
Bazı hastalarda ilaç tedavisi yeterli olabilir. Bazı hastalarda ise çok damar hastalığı nedeniyle bypass daha uygun seçenek olabilir.
Kalp Krizi Sonrası Hastanede Ne Yapılır?
Kalp krizi sonrası kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi yakından izlenir. Çünkü erken dönemde ritim bozuklukları gelişebilir.
Ekokardiyografi ile kalbin pompalama gücü değerlendirilir. Taburculuk öncesi ilaçlar düzenlenir, risk faktörleri belirlenir ve sonraki kontrol planı yapılır.
Kalp Krizi Sonrası İyileşme Nasıl Olur?
İyileşme süreci kalp kasındaki hasarın büyüklüğüne bağlıdır. Damar erken açılmışsa kalp daha az zarar görebilir. Bazı hastalar kısa sürede günlük hayatına döner.
İlk haftalarda yorgunluk, çabuk yorulma veya kaygı görülebilir. Hareket düzeyi kontrollü artırılmalıdır. Ağır egzersize dönüş doktor önerisiyle yapılmalıdır.
Kalp Krizi Sonrası Hangi İlaçlar Kullanılır?
Kalp krizi sonrası genellikle pıhtı önleyici ilaçlar ve kolesterol düşürücü tedavi kullanılır. Bazı hastalarda tansiyon, kalp hızı ve kalbin yükünü düzenleyen ilaçlar da verilir.
İlaçların düzenli kullanılması yeni kriz riskini azaltır. Özellikle stent sonrası verilen kan sulandırıcı ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Kalp Krizi Tekrarlar mı?
Kalp krizi geçiren kişilerde tekrar riskini azaltmak mümkündür. Bunun için ilaçlar düzenli kullanılmalı ve risk faktörleri kontrol edilmelidir.
Sigaranın bırakılması, kolesterolün düşürülmesi, tansiyonun kontrolü ve diyabet takibi çok önemlidir. Stent takılmış olması hastalığın tamamen bittiği anlamına gelmez.
Kalp Krizinden Korunmak İçin Ne Yapılabilir?
Sigaranın bırakılması kalp krizi riskini belirgin azaltır. Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri düzenli takip edilmelidir.
Düzenli yürüyüş, kilo kontrolü ve sağlıklı beslenme damar sağlığını destekler. Ailede erken kalp hastalığı varsa risk değerlendirmesi daha erken yaşta yapılmalıdır.
Referans:
