Aort Kapak Yetmezliği Nedir?
Aort kapak yetmezliği, kalpten ana atardamara pompalanan kanın bir bölümünün aort kapağı tam kapanamadığı için kalbe geri dönmesidir. Aort yetersizliği, aort regürjitasyonu veya aort kapağı kaçağı olarak da adlandırılan bu durumda kan, kalbin gevşeme döneminde aort damarından sol karıncığa doğru geri akar.
Aort kapağı, kalbin sol karıncığı ile aort damarı arasında bulunur. Normal çalışan bir aort kapağı, kalp kasıldığında açılarak kanın vücuda gönderilmesini sağlar ve kalp gevşediğinde kapanarak kanın geri dönmesini engeller. Kapak yaprakları tam olarak birleşemediğinde kalp kapağı kaçağı ortaya çıkar.
Aort kapak yetmezliği hafif, orta veya ileri derecede olabilir. Hafif kaçak bazı kişilerde uzun yıllar önemli bir soruna neden olmadan izlenebilir. İleri dereceli aort yetmezliğinde ise kalbe geri dönen kan miktarı artar ve sol karıncık zamanla genişleyebilir. Bu nedenle hastalığın yalnızca derecesi değil, kalbin bu kaçaktan nasıl etkilendiği de değerlendirilmelidir.
Aort Kapak Yetmezliği Kalbi Nasıl Etkiler?
Aort kapak yetmezliği, sol karıncığın her kalp atımında normalden daha fazla kanla dolmasına neden olur. Sol karıncık hem akciğerlerden gelen kanı hem de aort damarından geri kaçan kanı yeniden pompalamak zorunda kalır.
Kalp bu ek yükü karşılayabilmek için başlangıçta daha güçlü çalışır ve sol karıncık zamanla genişler. Bu uyum mekanizması sayesinde kişi uzun süre belirgin bir şikayet yaşamayabilir. Ancak kaçak ilerledikçe kalp kasındaki gerilim artabilir ve kalbin kasılma gücü azalabilir.
Sol karıncığın genişlemesi her zaman hastanın hemen şikayet yaşayacağı anlamına gelmez. Bu nedenle ileri dereceli aort kapağı kaçağı bulunan kişilerde belirti olmasa bile kalbin çapları ve pompalama gücü düzenli aralıklarla kontrol edilir. Tedavi zamanlamasında şikayetlerin yanı sıra bu ölçümlerdeki değişim de önemlidir.
Aort Kapak Yetmezliği Neden Olur?
Aort kapak yetmezliği, aort kapağının kendi yapısındaki bir bozukluktan veya aort kökü olarak adlandırılan damar bölümünün genişlemesinden kaynaklanabilir. Bazı hastalarda kapak yaprakları sağlıklı görünmesine rağmen aort kökü genişlediği için yapraklar birbirine ulaşamaz ve kapak tam kapanamaz.
Aort yetersizliğine yol açabilen başlıca durumlar şunlardır:
Doğuştan iki yapraklı aort kapağı, yani biküspit aort kapak
Aort kapağında yaşla ilişkili yapısal bozulma
Aort kökü veya çıkan aort damarında genişleme
Uzun süre kontrolsüz seyreden yüksek tansiyon
Kalp kapağı enfeksiyonu, yani enfektif endokardit
Romatizmal kalp kapak hastalığı
Aort kapağında yaprak sarkması veya yırtılması
Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları
Aort anevrizması veya aort diseksiyonu
Göğüs bölgesine alınan ciddi darbeler
Daha önce yapılan bazı kalp kapağı girişimleri
Biküspit aort kapakta kapak üç yerine iki yapraklıdır. Bu doğuştan farklılık zaman içinde hem aort kapağı kaçağına hem de aort damarında genişlemeye yol açabilir. Bu nedenle biküspit kapak saptandığında yalnızca kapak değil, aort kökü ve çıkan aort çapları da değerlendirilir.
Aort Kapak Yetmezliği Akut ve Kronik Olarak Nasıl Gelişir?
Aort kapak yetmezliği kronik olarak yavaş ilerleyebileceği gibi bazı durumlarda aniden gelişebilir. Kronik aort yetersizliğinde kalp, geri kaçan kan hacmine zaman içinde uyum sağlamaya çalışır. Bu nedenle ileri dereceli kaçak bulunmasına rağmen hasta bir süre belirti hissetmeyebilir.
Akut aort kapak yetmezliğinde ise kaçak kısa sürede ortaya çıkar ve kalbin uyum sağlaması için yeterli zaman bulunmaz. Kalp kapağı enfeksiyonu, aort diseksiyonu, kapak yaprağında ani yırtılma veya ciddi göğüs travması akut aort regürjitasyonuna neden olabilir.
Ani gelişen şiddetli nefes darlığı, göğüs veya sırt ağrısı, tansiyon düşüklüğü, soğuk terleme ve hızlı kötüleşme akut aort kapağı kaçağının bulguları olabilir. Özellikle yırtılır tarzda göğüs ya da sırt ağrısının eşlik ettiği durumlarda aort diseksiyonu açısından acil değerlendirme gerekir.
Aort Kapak Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?
Aort kapak yetmezliği hafif veya orta derecedeyken çoğu zaman belirti vermeyebilir. Kronik hastalık yavaş ilerlediği için kişi günlük aktivitesindeki azalmayı fark etmeyebilir veya kondisyon kaybı olarak yorumlayabilir.
Aort yetmezliği ilerlediğinde görülebilecek belirtiler şunlardır:
Efor sırasında nefes darlığı
Merdiven çıkarken veya hızlı yürürken çabuk yorulma
Efor kapasitesinde azalma
Kalp atımlarını güçlü veya hızlı hissetme
Özellikle yatarken belirginleşen çarpıntı
Göğüste baskı veya ağrı
Gece nefes darlığıyla uyanma
Düz yatarken nefes almakta zorlanma
Ayak ve bacaklarda şişlik
Baş dönmesi veya halsizlik
Aort kapak yetmezliği bulunan bir kişinin daha önce rahat yaptığı aktivitelerde zorlanmaya başlaması önemli olabilir. Yürüme mesafesinin azalması, yokuşta nefes darlığı veya günlük işlerde dinlenme ihtiyacı kalbin artan hacim yükünden etkilenmeye başladığını gösterebilir. Belirtilerin ortaya çıkması, ileri aort regürjitasyonunda tedavi zamanlamasını belirleyen temel unsurlardan biridir.
Aort Kapak Yetmezliği Tanısı Nasıl Konulur?
Aort kapak yetmezliği tanısı hastanın şikayetleri, fizik muayene ve kalp görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilerek konulur. Muayene sırasında kalbin gevşeme döneminde duyulan üfürüm ve büyük ile küçük tansiyon arasındaki farkın artması aort kapağı kaçağını düşündürebilir.
Tanı ve takipte kullanılabilecek başlıca testler şunlardır:
Elektrokardiyografi, yani EKG
Transtorasik ekokardiyografi
Transözofageal ekokardiyografi
Efor testi
Kardiyak manyetik rezonans
Kalp ve aort bilgisayarlı tomografisi
Koroner BT anjiyografi
EKG, kalp kasında kalınlaşma veya eşlik eden ritim bozuklukları hakkında bilgi verebilir. Ancak aort kapak yetmezliğinin derecesini belirleyen temel yöntem ekokardiyografidir. Kardiyak MR ise ekokardiyografi bulgularının yeterince net olmadığı veya ölçümler arasında uyumsuzluk bulunduğu hastalarda geri kaçan kan miktarının ve sol karıncık hacimlerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Aort Kapak Yetmezliği EKO ile Nasıl Değerlendirilir?
Aort kapak yetmezliği değerlendirmesinde EKO, aort kapağının yapısını, kaçağın nedenini, geri kaçan kanın miktarını ve kalbin bu durumdan ne kadar etkilendiğini gösterir. Ekokardiyografi sırasında kapak yaprakları, aort kökü, çıkan aort, sol karıncığın boyutları ve kalbin kasılma gücü ayrıntılı olarak incelenir.
Renkli Doppler incelemesinde aort damarından sol karıncığa doğru geri dönen kan akımı görüntülenir. Aort kapağı kaçağının derecesi yalnızca renkli akımın büyüklüğüne bakılarak belirlenmez. Jet genişliği, vena kontrakta, kaçak açıklığının büyüklüğü, geri kaçan kan hacmi, kaçak oranı ve aort damarındaki ters akım gibi farklı ölçümler birlikte yorumlanır.
EKO raporunda sol karıncığın genişlemeye başlayıp başlamadığı ve ejeksiyon fraksiyonu olarak adlandırılan pompalama gücü de değerlendirilir. Önceki EKO kayıtlarıyla karşılaştırma yapılması, aort yetmezliğinin ilerleyip ilerlemediğini anlamayı kolaylaştırır.
Standart EKO ile kapak yapısı yeterince net görülemediğinde transözofageal EKO yapılabilir. Özellikle kapak enfeksiyonu şüphesinde, kapak tamiri planlamasında veya kaçağın mekanizmasının ayrıntılı incelenmesi gerektiğinde yemek borusundan yapılan EKO daha ayrıntılı görüntüler sağlayabilir.
Aort Kapak Yetmezliği Dereceleri Nelerdir?
Aort kapak yetmezliği hafif, orta ve ileri derecede sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırma, kalbe geri dönen kanın miktarı ile kalbin çap ve fonksiyonlarında oluşturduğu değişiklikler birlikte değerlendirilerek yapılır.
- Hafif aort kapak yetmezliği: Geri kaçan kan miktarı düşüktür ve sol karıncık genellikle normal boyutlardadır. Çoğu hastada belirti görülmez ve düzenli takip yeterli olabilir.
- Orta aort kapak yetmezliği: Kaçak miktarı artmıştır ancak kalbin pompalama gücü korunabilir. Kontrol aralıkları hastanın kalp ölçümlerine, aort çapına ve şikayetlerine göre belirlenir.
- İleri aort kapak yetmezliği: Aort kapağından kalbe geri dönen kan miktarı belirgindir. Sol karıncıkta genişleme, kalp kasında zorlanma veya pompalama gücünde azalma gelişebilir. İleri aort regürjitasyonunda belirti bulunmasa bile düzenli görüntüleme ve doğru tedavi zamanlaması önemlidir.
Aort kapak kaçağının derecesi tek bir EKO ölçümüyle belirlenmez. Farklı ölçümlerin birbiriyle uyumlu olması beklenir. Bulgular arasında uyumsuzluk varsa kardiyak MR veya ileri ekokardiyografi yöntemleriyle değerlendirme tamamlanabilir.
Aort Kapak Yetmezliği Tedavisi Nasıl Yapılır?
Aort kapak yetmezliği tedavisi kaçağın derecesine, hastanın şikayetlerine, kalbin pompalama gücüne, sol karıncığın boyutlarına ve aort damarının yapısına göre planlanır. Hafif veya orta dereceli aort yetersizliğinde çoğu zaman düzenli kardiyoloji kontrolü ve eşlik eden risk faktörlerinin tedavisi yeterlidir.
İleri dereceli aort kapağı kaçağında tedavinin amacı, kalp kasında kalıcı hasar gelişmeden önce doğru zamanda müdahale etmektir. Şikayetlerin başlaması, sol karıncığın belirgin genişlemesi veya kalbin kasılma gücünün azalması kapak tedavisini gündeme getirir.
Tedavi seçenekleri şunlardır:
Düzenli klinik ve ekokardiyografik takip
Yüksek tansiyonun kontrol altına alınması
Kalp yetmezliği belirtilerine yönelik ilaç tedavisi
Aort kapağının tamir edilmesi
Aort kapağının değiştirilmesi
Uygun seçilmiş hastalarda kateterle aort kapak tedavisi
Aort kökü veya çıkan aort genişlemişse aynı seansta aort damarına yönelik tedavi
Hangi yöntemin uygun olduğu yalnızca aort yetmezliğinin derecesine göre belirlenmez. Kapak yapısı, aort çapı, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve uzun dönem tedavi planı birlikte değerlendirilir.
Aort Kapak Yetmezliği İlaçla Tedavi Edilebilir mi?
Aort kapak yetmezliği ilaçlarla tamamen ortadan kaldırılamaz. İlaç tedavisi kapaktaki yapısal açıklığı kapatmaz ancak yüksek tansiyonu kontrol ederek kalbin karşılaştığı yükü azaltabilir ve eşlik eden kalp yetmezliği belirtilerini hafifletebilir.
Aort yetersizliği bulunan hastalarda özellikle sistolik tansiyonun kontrol altında tutulması önemlidir. Tansiyon tedavisi hastanın yaşı, kalp fonksiyonları, aort çapı ve eşlik eden hastalıkları dikkate alınarak düzenlenir.
İleri dereceli aort kapak yetmezliği nedeniyle girişim gerektiren bir hastada ilaç tedavisi, gerekli kapak tedavisinin yerine kullanılmaz. İlaçlar daha çok hastanın klinik durumunu düzenlemek, tansiyonu kontrol etmek veya girişim için uygun olmayan hastalarda şikayetleri azaltmak amacıyla kullanılır.
Aort Kapak Yetmezliği Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Aort kapak yetmezliği ameliyatı, ileri dereceli kaçak kalbi etkilemeye başladığında değerlendirilir. İleri aort regürjitasyonuna bağlı nefes darlığı, göğüs ağrısı veya efor kapasitesinde azalma gelişmesi kapak müdahalesi için güçlü bir gerekçedir.
Belirti bulunmayan hastalarda ise kalbin kasılma gücü ve sol karıncık ölçümleri dikkate alınır. Ejeksiyon fraksiyonunun düşmesi, sol karıncığın belirlenen sınırların üzerinde genişlemesi veya takiplerde kalp boyutlarının giderek artması kapak tedavisinin daha erken planlanmasını gerektirebilir. Vücut yapısı küçük olan kişilerde kalp ölçümlerinin vücut yüzey alanına göre düzeltilmiş değerleri özellikle önem taşır.
Aort kapağı uygun yapıda olan seçilmiş hastalarda kapak değişimi yerine kapak tamiri yapılabilir. Aort kökü veya çıkan aortta önemli genişleme varsa kapakla birlikte aort damarına da müdahale edilmesi gerekebilir. Tedavinin zamanlaması ve yöntemi hastanın kapak anatomisine ve kalbin etkilenme derecesine göre belirlenir.
Aort Kapak Yetmezliği Kateterle Tedavi Edilebilir mi?
Aort kapak yetmezliği bazı seçilmiş hastalarda kateterle aort kapak yerleştirilmesi yöntemiyle tedavi edilebilir. Ancak saf aort yetmezliğinde kapakta çoğu zaman yeterli kireç bulunmaması, kateterle yerleştirilen kapağın sabitlenmesini aort darlığına göre daha zor hale getirebilir.
Güncel yaklaşımda kateterle aort kapak tedavisi, şikayeti bulunan ileri aort regürjitasyonu hastalarında operasyona uygun olunmaması ve kapak anatomisinin işleme elverişli olması halinde değerlendirilebilir. Tedavi kararı ileri görüntüleme, bilgisayarlı tomografi ölçümleri ve kalp kapak ekibinin değerlendirmesi sonrasında verilir.
Kateterle kapak tedavisi her aort kapağı kaçağı hastası için uygun değildir. Aort kökünde ileri genişleme, biküspit kapak yapısı, kapağın ölçüleri ve kalp damarlarının kapakla ilişkisi uygulanacak yöntemi etkileyebilir. Uygun hastanın seçilmesi işlemin güvenliği ve uzun dönem başarısı açısından önemlidir.
Aort Kapak Yetmezliği Takibi Nasıl Yapılır?
Aort kapak yetmezliği takibinde hastanın şikayetleri, fizik muayene bulguları, tansiyon değerleri, EKO ölçümleri ve aort damarının çapları birlikte değerlendirilir. Kontrol sıklığı kaçağın derecesine ve kalbin etkilenme durumuna göre belirlenir.
Hafif aort yetmezliğinde kontroller daha geniş aralıklarla yapılabilir. Orta veya ileri aort kapağı kaçağında ise kalp çaplarındaki değişimi zamanında fark edebilmek için daha yakın takip gerekir. Yeni nefes darlığı, efor kapasitesinde azalma veya göğüs ağrısı gelişirse planlanan kontrol tarihi beklenmeden kardiyoloji değerlendirmesi yapılmalıdır.
Belirti yaşamadığını söyleyen bazı hastalarda efor testi kullanılabilir. Efor sırasında nefes darlığı gelişmesi, egzersiz kapasitesinin beklenenden düşük bulunması veya tansiyon yanıtının bozulması hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisini daha objektif biçimde gösterebilir.
Aort Kapak Yetmezliği Olanlar Egzersiz Yapabilir mi?
Aort kapak yetmezliği olan kişilerde egzersiz planı kaçağın derecesine, kalbin kasılma gücüne, sol karıncığın boyutlarına ve aort damarında genişleme bulunup bulunmamasına göre hazırlanır.
Belirti vermeyen hafif veya orta dereceli aort yetersizliğinde, kalp fonksiyonları normal ve efor testi uygun olan kişiler çoğu günlük egzersizi yapabilir. Yürüyüş, kontrollü bisiklet ve kişinin kondisyonuna uygun aerobik aktiviteler genellikle tercih edilebilir.
İleri aort kapak yetmezliği, kalp kasında zayıflama, belirgin sol karıncık genişlemesi veya aort anevrizması bulunan hastalarda yoğun egzersiz uygun olmayabilir. Özellikle ağır ağırlık kaldırma gibi tansiyonu kısa sürede belirgin yükselten aktiviteler kişiye özel değerlendirilmelidir. Egzersizin türü ve yoğunluğu kardiyoloji kontrolü sonrasında belirlenmelidir.
Aort Kapak Yetmezliği Olanlar Nelere Dikkat Etmelidir?
Aort kapak yetmezliği bulunan kişiler hastalığın ilerlemesini ve kalbin etkilenmesini erken fark edebilmek için düzenli takiplerini aksatmamalıdır. Günlük yaşamda dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
Tansiyon düzenli olarak ölçülmeli ve yüksek değerler kontrol altına alınmalıdır.
Verilen kalp ve tansiyon ilaçları düzenli kullanılmalıdır.
Yeni başlayan nefes darlığı veya çabuk yorulma önemsenmelidir.
Önceki EKO raporları kontrollerde karşılaştırma amacıyla saklanmalıdır.
Sigara kullanılmamalıdır.
Egzersiz yoğunluğu kalp kapağı kaçağının derecesine göre planlanmalıdır.
Biküspit kapak veya aort genişlemesi varsa aort çaplarının takibi yapılmalıdır.
Ani göğüs veya sırt ağrısında acil değerlendirme yapılmalıdır.
Planlanan kardiyoloji kontrolleri şikayet olmasa bile sürdürülmelidir.
Aort kapağı kaçağı olan hastalarda yalnızca kapak değil, kalp kası ve aort damarı da birlikte izlenir. Düzenli takip, kalp fonksiyonları korunurken uygun tedavi zamanının belirlenmesini sağlar.
Aort Kapak Yetmezliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Aort kapak yetmezliği hafif derecedeyse uzun süre önemli bir değişiklik göstermeyebilir. Ancak ileri dereceli ve ilerleyen aort yetersizliği zamanla sol karıncığın büyümesine ve kalp kasının kasılma gücünün azalmasına neden olabilir.
Tedavi zamanlaması geciktiğinde şu sorunlar gelişebilir:
Kalp yetmezliği
Kalıcı sol karıncık genişlemesi
Kalbin pompalama gücünde azalma
Efor kapasitesinde belirgin düşüş
Akciğerlerde sıvı birikmesi
Ritim bozuklukları
Günlük yaşamın giderek kısıtlanması
Hastanın belirti vermemesi, ileri aort regürjitasyonunun kalbi etkilemediği anlamına gelmez. Bu nedenle tedavi kararı yalnızca şikayetlere göre değil, seri EKO ölçümlerine ve kalbin fonksiyonlarına göre verilmelidir.
Aort Kapak Yetmezliği Doğru Zamanda Tedavi Edilmelidir
Aort kapak yetmezliği, aort kapağının tam kapanamaması nedeniyle kanın kalbe geri dönmesiyle oluşan bir kalp kapak hastalığıdır. Hastalık hafif derecede ve uzun süre stabil kalabileceği gibi bazı kişilerde ilerleyerek kalbin genişlemesine ve pompalama gücünün azalmasına yol açabilir.
Aort kapağı kaçağında en önemli nokta, kalp kasında kalıcı etkilenme gelişmeden önce hastalığın ilerleyişini fark etmektir. Düzenli EKO kontrolleri, belirtilerin dikkatle izlenmesi ve aort damarının değerlendirilmesi uygun tedavi zamanının belirlenmesine yardımcı olur.
İleri aort kapak yetmezliğinde tedavi hastanın şikayetlerine, kalp fonksiyonlarına, kapak yapısına ve aort çaplarına göre planlanır. Doğru değerlendirme sonucunda kapak tamiri, kapak değişimi veya uygun seçilmiş hastalarda kateterle kapak tedavisi uygulanabilir.
