Ekokardiyografi (EKO) Nedir?
Ekokardiyografi, ses dalgaları kullanılarak kalbin yapısını ve çalışma biçimini hareketli görüntüler halinde inceleyen bir kalp ultrasonu yöntemidir. Kısaca EKO olarak adlandırılan bu testte kalp odacıkları, kalp kası, kapaklar, kalbin pompalama gücü ve kalp içindeki kan akımı değerlendirilir. İşlem sırasında X ışını kullanılmaz ve standart göğüsten yapılan inceleme çoğu hastada ağrısızdır.
Kalp ekosu yalnızca kalbin görüntüsünü oluşturmaz. Doppler özelliği sayesinde kanın kalp odacıkları ve kapaklardan hangi yönde, ne kadar hızlı geçtiği de ölçülebilir. Böylece kapak darlığı, kapak kaçağı, kalp kasında zayıflama, kalp boşluklarında genişleme ve kalp çevresinde sıvı birikmesi gibi birçok durum hakkında ayrıntılı bilgi elde edilir.
EKO sonucu, hastanın şikayetleri, muayene bulguları, EKG ve gerekli olduğunda diğer kalp testleriyle birlikte değerlendirilir. Bu yaklaşım kalpte saptanan değişikliğin önemini ve tedaviye etkisini daha doğru belirlemeyi sağlar.
Ekokardiyografi Neden Yapılır?
Ekokardiyografi, kalbin yapısında veya çalışmasında bir sorun olup olmadığını değerlendirmek için yapılır. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, çabuk yorulma, bayılma, bacaklarda şişlik ya da kalpte üfürüm saptanması durumunda kalp ultrasonu istenebilir.
Bu test ayrıca bilinen kalp hastalıklarının takibinde de kullanılır. Kalp yetmezliği bulunan hastalarda pompalama gücü, kapak hastalarında darlık veya kaçağın derecesi, hipertansiyon hastalarında kalp kasının kalınlığı ve doğuştan kalp hastalıklarında yapısal değişiklikler EKO ile izlenebilir.
Kalp krizi sonrasında kalp kasının hangi bölgelerinin etkilendiğini değerlendirmek, kalp pili veya kapak girişimleri öncesinde kalbin durumunu belirlemek ve uygulanan tedavinin sonucunu görmek de kalp ekosunun kullanım alanları arasındadır.
Kalp hastalığına yönelik bir tedavi başladıktan sonra yapılan kontrol incelemeleri, önceki kayıtlarla karşılaştırma olanağı verir. Böylece kalp boşluklarının boyutlarında, kapak hastalığının derecesinde veya kalbin kasılma gücünde zaman içinde değişiklik olup olmadığı görülebilir. Kontrol sıklığı hastalığın türüne, şikayetlerin seyrine ve muayene bulgularına göre planlanır.
Ekokardiyografi Hangi Hastalıkları Gösterir?
Ekokardiyografi, kalp kası, kapaklar, kalp odacıkları, kalp zarı ve kalbe bağlı büyük damarlarla ilgili birçok hastalığın değerlendirilmesini sağlar. Testin gösterebildiği başlıca durumlar şunlardır:
Kalp yetmezliği ve kalbin pompalama gücünde azalma
Mitral, aort, triküspit veya pulmoner kapak darlıkları
Kalp kapaklarında kaçak
Kalp kasında kalınlaşma veya genişleme
Kalp krizi sonrasında duvar hareket bozukluğu
Kardiyomiyopati olarak adlandırılan kalp kası hastalıkları
Kalp boşlukları arasında doğuştan bulunan açıklıklar
Kalp çevresinde sıvı birikmesi
Kalp içinde pıhtı veya kitle şüphesi
Aort kökü ve kalpten çıkan büyük damarlarla ilgili genişlemeler
Pulmoner hipertansiyon şüphesi
Yapay kalp kapaklarının çalışma durumu
Kalp içi enfeksiyon ve endokardit bulguları
Kalp USG incelemesinde saptanan her bulgu aynı öneme sahip değildir. Örneğin hafif dereceli bir kapak kaçağı bazı kişilerde yalnızca takip gerektirirken, ileri dereceli kaçak daha ayrıntılı değerlendirme ve tedavi planlaması gerektirebilir.
Test, kalbin gevşeme işlevi hakkında da bilgi verir. Özellikle hipertansiyon, ileri yaş, diyabet ve bazı kalp kası hastalıklarında pompalama gücü korunmuş olsa bile kalbin doluş özelliklerinde bozulma görülebilir. Bu nedenle rapor yalnızca tek bir değerden değil, birbiriyle ilişkili çok sayıda ölçümden oluşur.
Ekokardiyografi Nasıl Yapılır?
Ekokardiyografi, standart uygulamada hasta sol yana yatırılarak göğüs duvarı üzerinden yapılır. Göğsün belirli bölgelerine jel sürülür ve prob adı verilen ultrason başlığı farklı açılarda hareket ettirilerek kalbin görüntüleri kaydedilir. Bazı görüntüler sırtüstü pozisyonda veya nefes kısa süre tutulurken alınabilir.
İnceleme sırasında kalp ritmini görüntülerle eşleştirmek için göğse küçük elektrotlar yerleştirilebilir. Probun daha net görüntü alabilmesi için göğüs duvarına hafif baskı uygulanması normaldir. Bu baskı çoğu kişide yalnızca kısa süreli bir rahatsızlık hissi oluşturur.
Doppler EKO sırasında cihazdan kalp atımına benzer sesler duyulabilir. Bu sesler kalp içindeki kan akımının cihaz tarafından işlenmesiyle oluşur ve olağan bir durumdur.
Görüntü kalitesi göğüs yapısı, akciğerlerin konumu, kilo, önceki ameliyatlar ve hastanın uygun pozisyonda durabilmesi gibi etkenlerden etkilenebilir. Standart görüntüler yeterli olmadığında farklı pencere ve açılar kullanılabilir. Gerekli görülen durumlarda kontrastlı kalp ultrasonu veya yemek borusundan yapılan ayrıntılı inceleme ile değerlendirme tamamlanabilir.
Ekokardiyografi Türleri Nelerdir?
Ekokardiyografi, değerlendirilmek istenen kalp bölgesine ve klinik ihtiyaca göre farklı yöntemlerle uygulanabilir. En sık kullanılan kalp ekosu türleri aşağıda yer alır.
Transtorasik EKO: Probun göğüs duvarı üzerine yerleştirildiği standart yöntemdir. Kalp odacıkları, kalp kası, kapaklar, aort kökü ve kalp çevresi hakkında temel bilgileri sağlar.
Doppler EKO: Kalp içindeki kan akımının yönünü ve hızını ölçer. Kapak darlığı, kapak yetersizliği, kalp içi basınç farkları ve doluş özellikleri bu yöntemle değerlendirilir. Renkli Doppler, kan akımını farklı renklerle görüntüler.
Transözofageal EKO: İnce bir prob ağızdan yemek borusuna ilerletilerek yapılır. Yemek borusu kalbe yakın olduğu için özellikle kalbin arka bölümleri, kulakçıklar, kalp içi pıhtılar, yapay kapaklar ve bazı kapak hastalıkları daha ayrıntılı görüntülenebilir.
Stres EKO: Kalbin egzersiz sırasında veya kalp hızını artıran bir ilaç verildikten sonra nasıl çalıştığını inceler. Kalp kasının eforla kanlanmasının bozulup bozulmadığını ve bazı kapak hastalıklarının yük altında nasıl değiştiğini değerlendirmeye yardımcı olur.
Üç boyutlu EKO: Kalp yapılarının üç boyutlu görüntülerini oluşturur. Özellikle mitral kapak hastalıklarında, yapısal kalp girişimlerinin planlanmasında ve bazı kalp boşluklarının hacim ölçümlerinde kullanılabilir.
Bazı hastalarda görüntü kalitesini artırmak amacıyla damar yolundan ultrason kontrast maddesi verilebilir. Kalp boşlukları arasındaki küçük geçişleri araştırmak için serum fizyolojik ile kabarcık testi uygulanabilir. Bu ek yöntemler her hastada gerekli değildir ve temel incelemede yanıtlanamayan belirli klinik sorular için kullanılır.
Hangi ultrasonla kalp görüntüleme yönteminin seçileceği, hastanın şikayetlerine ve değerlendirilmek istenen kalp yapısına göre belirlenir.
Ekokardiyografi Öncesi Hazırlık Gerekir mi?
Ekokardiyografi, göğüsten yapılan standart inceleme için çoğu zaman özel hazırlık gerektirmez. Hasta normal şekilde yemek yiyebilir, su içebilir ve düzenli ilaçlarını hekimi farklı bir öneride bulunmadıkça kullanabilir. İnceleme sırasında göğüs bölgesine ulaşılması gerektiği için kolay çıkarılabilen kıyafetler tercih edilebilir.
Transözofageal kalp ekosu öncesinde ise belirli bir süre açlık gerekir. Bu süre işlemin yapılacağı merkez tarafından bildirilir. Sakinleştirici ilaç uygulanacaksa hastanın yanında eve dönüşüne yardımcı olacak bir yakınının bulunması istenebilir.
Stres EKO öncesinde kafein, sigara, yemek ve bazı kalp ilaçlarıyla ilgili özel öneriler verilebilir. İlaçlar hastanın kendi kararıyla kesilmemeli, işlem öncesi hazırlık hekim tarafından belirtilen şekilde yapılmalıdır.
Ekokardiyografi Ne Kadar Sürer?
Ekokardiyografi, standart transtorasik incelemede çoğu hastada yaklaşık 20 ile 40 dakika sürer. Süre, hastanın kalp yapısına, görüntü kalitesine, incelenmesi gereken hastalığa ve ek ölçüm ihtiyacına göre değişebilir.
Kalp ultrasonu sırasında daha ayrıntılı kapak ölçümleri, üç boyutlu görüntüler veya özel Doppler kayıtları gerektiğinde inceleme uzayabilir. Transözofageal ve stres yöntemlerinde hazırlık, takip ve dinlenme süreleri de eklendiği için hastanede geçirilen toplam süre daha uzun olabilir.
İncelemenin uzun sürmesi tek başına ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Doğru açıların elde edilmesi ve ölçümlerin tamamlanması için bazı hastalarda daha fazla zamana ihtiyaç duyulabilir.
Ekokardiyografi Sonucunda Hangi Bulgular İncelenir?
Ekokardiyografi sonucunda kalbin yalnızca pompalama gücü değil, yapısı ve kan akımıyla ilgili birçok ölçüm birlikte değerlendirilir. EKO raporunda yer alabilecek temel bulgular şunlardır:
Kalp odacıklarının boyutları
Kalp kası duvarlarının kalınlığı
Sol ve sağ karıncığın kasılma gücü
Ejeksiyon fraksiyonu olarak adlandırılan EF değeri
Kalp duvarlarının hareketleri
Kapakların açılma ve kapanma yapısı
Kapak darlığı veya kapak kaçağının derecesi
Kalbin gevşeme ve doluş özellikleri
Tahmini akciğer atardamarı basıncı
Aort kökü ve çıkan aort çapı
Kalp zarı çevresinde sıvı bulunup bulunmadığı
Kalp içinde pıhtı, kitle veya doğuştan açıklık şüphesi
EF, kalbin her atımda içindeki kanın ne kadarını ileri pompaladığını gösteren önemli bir ölçümdür. Ancak kalbin normal çalışıp çalışmadığı yalnızca EF değerine bakılarak belirlenmez. Kapaklar, kalbin gevşeme işlevi, sağ kalp fonksiyonları ve hastanın klinik durumu da raporun yorumlanmasında dikkate alınır.
Ölçümlerin yorumu yaş, vücut yapısı, cinsiyet, tansiyon ve kalp ritmi gibi özelliklerden etkilenebilir. Bu nedenle raporda yazan sayıları tek başına değerlendirmek yerine sonuç bölümündeki bütüncül yorum dikkate alınmalıdır. Önceki kalp ultrasonu kayıtlarının bulunması, değişimin gerçek mi yoksa ölçüm farklılığına mı bağlı olduğunu anlamayı kolaylaştırır. Güncel raporlama yaklaşımında ölçümlerin eksiksiz, açık, doğru ve klinik açıdan kullanılabilir biçimde sunulması hedeflenir.
Ekokardiyografi Kalp Damar Tıkanıklığını Gösterir mi?
Ekokardiyografi, koroner damarların içini standart göğüsten yapılan incelemede doğrudan göstermez. Buna karşılık kalp damar tıkanıklığının kalp kasında oluşturduğu sonuçları gösterebilir. Kalp duvarında belirli bir bölgede kasılma azalması, daha önce geçirilmiş kalp krizi veya devam eden kanlanma bozukluğu açısından önemli bir bulgu olabilir.
Stres EKO, kalbin yük altında çalışması sırasında yeni gelişen duvar hareket bozukluklarını araştırır. Bu yöntem koroner arter hastalığı şüphesinde kullanılabilir. Damarların doğrudan görüntülenmesi gerektiğinde koroner BT anjiyografi veya koroner anjiyografi gibi farklı testler tercih edilir.
Göğüs ağrısı bulunan bir hastada kalp ekosunun normal olması, koroner damar hastalığını her durumda tamamen dışlamaz. Test seçimi şikayetin özelliklerine, risk faktörlerine, EKG bulgularına ve muayene sonucuna göre planlanır.
Ekokardiyografi Zararlı mı?
Ekokardiyografi, ses dalgalarıyla çalışan ve radyasyon içermeyen bir görüntüleme yöntemidir. Standart transtorasik EKO, gebeler dahil olmak üzere gerekli görülen hastalarda güvenle uygulanabilir ve işlem sonrasında günlük yaşama dönülebilir.
Göğüsten yapılan kalp USG incelemesinde bilinen ciddi bir yan etki beklenmez. Probun baskısına bağlı kısa süreli hassasiyet oluşabilir. Kontrast madde kullanılan özel incelemelerde veya stres testinde kullanılan ilaçlarda ise hastaya özgü riskler işlem öncesinde değerlendirilir.
Transözofageal yöntemde prob yemek borusuna ilerletildiği için boğazda geçici hassasiyet, öğürme hissi veya sakinleştirici ilaca bağlı sersemlik görülebilir. Bu nedenle işlem boyunca kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi takip edilir.
Ekokardiyografi Sonrası Nelere Dikkat Edilir?
Ekokardiyografi, standart göğüsten yapılan test sonrasında özel bir dinlenme gerektirmez. Jel temizlendikten sonra hasta yemek yiyebilir, araç kullanabilir ve günlük işlerine dönebilir.
Transözofageal kalp ekosu sonrasında boğazdaki uyuşukluk geçene kadar yemek ve içmek ertelenebilir. Sakinleştirici ilaç uygulanmışsa aynı gün araç kullanılmaması, önemli kararlar verilmemesi ve eve bir yakının eşliğinde dönülmesi önerilir. İşlemi yapan ekip, ne zaman yemek yenebileceği ve düzenli ilaçlara ne zaman devam edileceği konusunda hastayı bilgilendirir.
Stres EKO sonrasında kalp hızı ve tansiyon kısa süre izlenebilir. Göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bayılma hissi veya alışılmadık bir şikayet gelişirse sağlık ekibine haber verilmelidir.
Ekokardiyografi Kalp Değerlendirmesinde Neden Önemlidir?
Ekokardiyografi, kalbin yapısını, pompalama gücünü, kapaklarını ve kan akımını aynı inceleme içinde değerlendirebilmesi nedeniyle kardiyolojide temel tanı yöntemlerinden biridir. Kalp yetmezliği, kapak hastalıkları, doğuştan kalp sorunları ve kalp kası hastalıklarında tanı, takip ve tedavi planlamasına önemli bilgiler sağlar.
Kalp ekosu sonucunun önceki incelemelerle karşılaştırılması, hastalığın ilerleyip ilerlemediğini ve tedavinin etkisini göstermeye yardımcı olur. Bu nedenle kontrol EKO zamanlaması yalnızca tek bir ölçüme göre değil, hastalığın türüne, şikayetlere ve klinik değişikliklere göre belirlenir.
Doğru teknikle yapılan ve kardiyoloji değerlendirmesiyle yorumlanan ultrasonla kalp görüntüleme, kalp hastalıklarının erken fark edilmesine ve uygun tedavi planının oluşturulmasına katkı sağlar. Düzenli takip gereken hastalarda aynı merkezde yapılan karşılaştırmalı ölçümler, zaman içindeki değişimin daha sağlıklı değerlendirilmesine yardımcı olabilir ve klinik kararları destekler.
