Kalp Kapak Hastalıkları Nedir?
Kalp kapak hastalıkları, kalpte bulunan kapaklardan birinin yeterince açılamaması veya tam kapanamaması sonucunda ortaya çıkan hastalıklardır. Kalpte mitral, aort, triküspit ve pulmoner olmak üzere dört kapak bulunur. Bu kapaklar kanın kalp içinde doğru yönde ilerlemesini sağlar.
Kapak yeterince açılamadığında darlık, tam olarak kapanamadığında ise kapak yetmezliği veya kapak kaçağı gelişir. Bazı kalp kapak hastalıkları hafif düzeyde kalabilir ve yalnızca düzenli kontrol gerektirebilir. İleri kapak hastalıklarında ise kalp, kanı vücuda gönderebilmek için daha fazla çalışır. Zaman içinde kalp boşluklarında genişleme, kalp kasında zorlanma ve kalp yetmezliği gelişebilir.
Kalp Kapak Hastalıkları Kalbi Nasıl Etkiler?
Kalp kapak hastalıkları, kanın kalp içindeki hareketini zorlaştırarak kalbin üzerindeki yükü artırır. Daralmış bir kapaktan kanın geçebilmesi için kalbin daha yüksek basınç oluşturması gerekir. Kaçıran bir kapakta ise ileri pompalanan kanın bir bölümü geriye döner ve aynı kanın yeniden pompalanması gerekir.
Kalp başlangıçta bu duruma uyum sağlayabilir. Bu nedenle kişi uzun süre belirgin bir şikayet yaşamayabilir. Ancak hastalık ilerledikçe kalp kası kalınlaşabilir, kalp boşlukları genişleyebilir ve pompalama gücü azalabilir.
Belirti olmaması, kapak hastalığının kalbi etkilemediği anlamına gelmez. Özellikle ileri kapak darlığı veya kaçağı bulunan hastalarda kalbin boyutları ve çalışma gücü düzenli olarak değerlendirilmelidir. Tedavi zamanlamasında yalnızca şikayetler değil, kalpte oluşan değişiklikler de dikkate alınır.
Kalp Kapak Hastalıkları Çeşitleri Nelerdir?
Kalp kapak hastalıkları, etkilenen kapağa ve kapakta gelişen soruna göre sınıflandırılır. En sık karşılaşılan kapak hastalıkları şunlardır:
Mitral kapak sarkması
Triküspit kapak yetmezliği
Triküspit kapak darlığı
Pulmoner kapak darlığı
Pulmoner kapak yetmezliği
Aort darlığında kalpten vücuda kan çıkışı zorlaşır. Aort yetmezliğinde ise aort damarına pompalanan kanın bir bölümü kalbe geri döner.
Mitral darlığında kanın sol kulakçıktan sol karıncığa geçişi zorlaşır. Mitral yetmezlikte sol karıncığın pompaladığı kanın bir bölümü sol kulakçığa geri kaçar.
Triküspit kapak hastalıkları kalbin sağ tarafını etkiler ve özellikle ileri yetmezlik durumunda bacaklarda şişme, karında sıvı birikmesi ve halsizliğe neden olabilir. Pulmoner kapak hastalıkları ise daha seyrek görülür ve çoğunlukla doğuştan kalp hastalıklarıyla ilişkilidir.
Kalp Kapak Hastalıkları Neden Olur?
Kalp kapak hastalıkları doğuştan bulunabileceği gibi ilerleyen yaşlarda da gelişebilir. Yaşla birlikte kapaklarda kireçlenme ve yapısal bozulma meydana gelebilir. Özellikle aort kapak darlığı ileri yaşlarda daha sık görülür.
Kalp kapak hastalıklarının başlıca nedenleri şunlardır:
Yaşla birlikte gelişen kapak kireçlenmesi
Romatizmal kalp hastalığı
Doğuştan kapak yapısı bozuklukları
Biküspit aort kapak
Kalp kapağı enfeksiyonu
Kalp krizi sonrasında kapak yapılarının etkilenmesi
Kalp kasının genişlemesi veya zayıflaması
Aort damarında genişleme
Bağ dokusu hastalıkları
Daha önce geçirilen kalp ameliyatları
Göğüs bölgesine uygulanan radyoterapi
Bazı kapak kaçakları doğrudan kapak yaprakçıklarındaki bozukluktan kaynaklanır. Bazılarında ise kalp boşlukları genişlediği için kapak yaprakçıkları birbirine ulaşamaz ve kapak tam kapanamaz.
Kalp Kapak Hastalıkları Belirtileri Nelerdir?
Kalp kapak hastalıkları hafif veya orta derecedeyken belirti vermeyebilir. Hastalık yavaş ilerlediğinde kişi günlük aktivitelerini farkında olmadan azaltabilir ve efor kapasitesindeki düşüşü yaşlanmaya veya kondisyon kaybına bağlayabilir.
Görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:
Efor sırasında nefes darlığı
Çabuk yorulma
Yürüme mesafesinde azalma
Merdiven çıkarken zorlanma
Göğüste ağrı veya baskı
Çarpıntı
Baş dönmesi
Bayılma
Gece nefes darlığıyla uyanma
Düz yatarken nefes almakta zorlanma
Ayak ve bacaklarda şişlik
Karında şişlik veya sıvı birikmesi
Belirtilerin türü etkilenen kapağa göre değişebilir. Aort darlığında göğüs ağrısı, nefes darlığı ve bayılma ön planda olabilir. Mitral kapak hastalıklarında nefes darlığı ve çarpıntı daha sık görülür. Triküspit yetmezliğinde ise bacak şişliği ve karında dolgunluk belirginleşebilir.
Kalp Kapak Hastalıkları Tanısı Nasıl Konulur?
Kalp kapak hastalıkları bazen muayene sırasında kalpte üfürüm duyulmasıyla fark edilir. Üfürüm, kanın daralmış veya tam kapanmayan bir kapaktan geçerken oluşturduğu sestir. Her üfürüm ciddi bir kapak hastalığı anlamına gelmez ancak gerekli durumlarda ayrıntılı inceleme yapılmalıdır.
Tanıda kullanılan temel yöntem ekokardiyografidir. EKO ile kapakların yapısı, açılma ve kapanma hareketleri, darlık veya kaçak derecesi, kalp boşluklarının büyüklüğü ve kalbin pompalama gücü değerlendirilir.
Bazı hastalarda daha ayrıntılı görüntüleme için yemek borusundan yapılan transözofageal EKO kullanılabilir. Kalp MR’ı veya bilgisayarlı tomografi de kapak yapısının ve kalbin etkilenme derecesinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Belirti yaşamadığını söyleyen bazı hastalarda efor testi yapılabilir. Egzersiz sırasında nefes darlığı gelişmesi veya efor kapasitesinin beklenenden düşük bulunması, kapak hastalığının günlük yaşam üzerindeki etkisini gösterebilir.
Kalp Kapak Hastalıkları Ne Zaman Tedavi Gerektirir?
Kalp kapak hastalıkları hafif düzeydeyse ve kalbin çalışmasını etkilemiyorsa düzenli takip yeterli olabilir. Her kapak kaçağı veya darlığı için hemen girişim yapılması gerekmez.
Tedavi kararı şu özelliklere göre verilir:
Kapak hastalığının derecesi
Hastanın şikayetleri
Kalbin pompalama gücü
Kalp boşluklarının genişleyip genişlemediği
Akciğer damar basıncı
Ritim bozukluğu bulunması
Hastalığın takiplerde ilerlemesi
Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu
İleri kapak hastalığı kalbi etkilemeye başladığında, belirtiler henüz çok belirgin olmasa bile müdahale gerekebilir. Amaç, kalp kasında kalıcı hasar oluşmadan uygun tedaviyi gerçekleştirmektir.
Kalp Kapak Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?
Kalp kapak hastalıkları tedavisi hastalığın türüne, derecesine ve kalp üzerindeki etkisine göre planlanır. Tedavi seçenekleri düzenli takip, ilaç kullanımı, kateterle uygulanan işlemler ve kapak ameliyatlarını içerir.
İlaçlar kapaktaki yapısal darlığı veya kaçağı doğrudan ortadan kaldırmaz. Ancak nefes darlığı ve ödem gibi şikayetlerin azaltılmasına, tansiyonun kontrol edilmesine ve eşlik eden ritim bozukluklarının tedavisine yardımcı olabilir. Atriyal fibrilasyon bulunan bazı hastalarda pıhtı ve inme riskini azaltmak amacıyla kan sulandırıcı tedavi gerekebilir.
İleri kapak hastalıklarında mevcut kapak tamir edilebilir veya yeni bir kapakla değiştirilebilir. Kapak tamiri özellikle bazı mitral ve triküspit kapak hastalıklarında uygun bir seçenek olabilir. Kapak değişimi gerektiğinde mekanik veya biyolojik kapak kullanılabilir.
Tedavi yöntemi belirlenirken kapak hastalığının yapısı, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve uygulanacak işlemin uzun dönem sonuçları birlikte değerlendirilir.
Kalp Kapak Hastalıkları Ameliyatsız Tedavi Edilebilir mi?
Kalp kapak hastalıkları bazı hastalarda göğüs kafesi açılmadan, kateter yoluyla tedavi edilebilir. Günümüzde ameliyatsız kapak tedavileri özellikle açık ameliyat riski yüksek olan hastalarda önemli seçenekler sunmaktadır. Bazı yöntemler uygun anatomisi bulunan daha düşük riskli hastalarda da uygulanabilir.
Kateterle uygulanabilen başlıca kapak tedavileri şunlardır:
Aort darlığında TAVI
Mitral darlığında mitral balon valvüloplasti
Mitral kapak yetmezliğinde kateterle kapak onarımı
Seçilmiş triküspit yetmezliği hastalarında kateterle kapak onarımı
Daha önce takılmış biyolojik kapağın bozulması durumunda kapak içine kapak yerleştirilmesi
TAVI işleminde kasık damarından ilerletilen kateter aracılığıyla kalbe yeni bir aort kapağı yerleştirilir. Mitral balon valvüloplastide daralmış mitral kapak balon yardımıyla genişletilir. Mitral veya triküspit kapak kaçağında kullanılan bazı sistemler ise kapak yaprakçıklarını birbirine yaklaştırarak kaçağı azaltır.
Her hasta ameliyatsız kapak tedavisine uygun değildir. Kapak yapısı, damarların durumu, kalbin ölçüleri ve eşlik eden hastalıklar ayrıntılı görüntüleme sonrasında değerlendirilir.
Kalp Kapak Hastalıkları Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Kalp kapak hastalıkları ileri derecede olmasına rağmen tedavi edilmezse kalbin üzerindeki yük giderek artabilir. Kalp boşlukları genişleyebilir, pompalama gücü azalabilir ve kalp yetmezliği gelişebilir.
İleri kapak hastalıklarında görülebilecek diğer sorunlar şunlardır:
Atriyal fibrilasyon ve diğer ritim bozuklukları
Akciğer damar basıncında yükselme
Pıhtı ve inme riskinde artış
Günlük aktivitelerde belirgin kısıtlanma
Tekrarlayan hastane yatışları
Kalp kasında kalıcı hasar
Her kapak hastalığı aynı hızda ilerlemez. Düzenli takip, müdahale gerektiren değişikliklerin kalıcı kalp hasarı gelişmeden fark edilmesini sağlar.
Kalp Kapak Hastalıkları Olanlar Nelere Dikkat Etmelidir?
Kalp kapak hastalıkları bulunan kişiler, şikayetleri olmasa bile planlanan kardiyoloji kontrollerini sürdürmelidir. Önceki EKO raporlarının saklanması, kapak hastalığındaki değişimin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Yeni başlayan nefes darlığı, çabuk yorulma, göğüs ağrısı, bayılma, çarpıntı veya bacaklarda şişlik önemsenmelidir. Bu belirtiler geliştiğinde planlanan kontrol tarihi beklenmeden değerlendirme yapılmalıdır.
Tansiyon, diyabet ve kolesterol kontrol altında tutulmalı, sigara kullanılmamalıdır. Egzersizin türü ve yoğunluğu kapak hastalığının derecesine göre planlanmalıdır. Hafif kapak hastalığında günlük fiziksel aktivite çoğunlukla sürdürülebilirken ileri hastalıkta ağır egzersizler uygun olmayabilir.
Kalp kapak hastalıklarında doğru zamanda yapılan değerlendirme ve uygun tedavi, kalbin çalışma gücünün korunmasına ve hastanın günlük yaşamını daha rahat sürdürmesine yardımcı olur.
