Stent Nedir?

Stent, daralmış veya tıkanmış bir damarın açık kalmasını sağlamak için damar içine yerleştirilen küçük, ağ yapısında metal bir tüptür. Kalp damarlarına yerleştirilen stentler genellikle “koroner stent” veya günlük kullanımda “kalp stenti” olarak adlandırılır.

Koroner damarlar kalbi besleyen damarlardır. Bu damarlarda yağ, kolesterol ve kireç birikimiyle plaklar oluşabilir. Plak büyüdüğünde damar içi daralır ve kalp kasına giden kan akımı azalır. Bu durum göğüs ağrısı, nefes darlığı, eforla sıkışma hissi veya kalp kriziyle kendini gösterebilir.

Stent tedavisinin amacı, daralmış kalp damarını açmak ve kan akımını yeniden düzenlemektir. Ancak stent damar sertliğini tamamen ortadan kaldırmaz. Damar hastalığı devam edebileceği için stent sonrası ilaç tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli takip çok önemlidir.

Stent Neden Takılır?

Stent, kalp damarında kan akımını bozan önemli bir darlık veya tıkanıklık olduğunda takılır. Koroner arter hastalığında damar içindeki plaklar zamanla büyüyebilir. Darlık belli bir seviyeye ulaştığında kalp kası yeterli oksijen alamaz ve hastada şikayetler ortaya çıkabilir.

Stent özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Kalp krizinde tıkalı damarın acil olarak açılması

• İlaç tedavisine rağmen devam eden göğüs ağrısı

• Eforla gelen göğüs sıkışması veya nefes darlığı

• Koroner anjiyografide ciddi damar darlığı saptanması

• Daha önce stent takılan damarda yeniden daralma gelişmesi

• Bazı hastalarda bypass yerine daha uygun tedavi seçeneği olması

Her damar darlığına stent takılması gerekmez. Bazı darlıklar ilaç tedavisiyle takip edilebilir. Bazı hastalarda stent yerine bypass ameliyatı daha uygun olabilir. Tedavi kararı darlığın yerine, derecesine, damar yapısına, hastanın şikayetlerine ve eşlik eden hastalıklarına göre verilir.

Anjiyo ve Stent Aynı Şey midir?

Anjiyo ve stent aynı şey değildir. Koroner anjiyografi, kalp damarlarını görüntülemek için yapılan tanısal bir işlemdir. Stent ise damar içinde ciddi darlık saptandığında, damarı açık tutmak için uygulanan tedavidir.

Bir hasta anjiyo olduğunda damarları normal bulunabilir ve stent takılmayabilir. Bazı hastalarda ilaç tedavisi yeterli olur. Bazı hastalarda ise anjiyo sırasında ciddi bir darlık görülürse aynı seansta balon ve stent işlemi yapılabilir.

Bu nedenle “anjiyo oldum” demek her zaman “stent takıldı” anlamına gelmez. Anjiyo tanıyı koyar, stent ise gerekli hastalarda damar açıklığını sağlamak için uygulanır.

Stent Nasıl Takılır?

Stent işlemi anjiyografi laboratuvarında yapılır. İşlem genellikle el bileği veya kasık damarından girilerek gerçekleştirilir. Giriş bölgesi lokal anestezi ile uyuşturulur. Hasta çoğu zaman uyanıktır ve işlem sırasında ciddi bir ağrı hissetmez.

İnce kateterler damar içinden ilerletilerek kalp damarlarına ulaşılır. Daralmış bölgeye balon üzerinde kapalı halde bulunan stent yerleştirilir. Balon şişirildiğinde stent damar duvarına doğru açılır ve daralmış alan genişler. Daha sonra balon indirilip çıkarılır, stent ise damar içinde kalır.

Stent açıldıktan sonra kan akımı yeniden değerlendirilir. Damar açıklığı yeterli ise işlem tamamlanır. Bazı hastalarda birden fazla damara veya aynı damar içinde birden fazla bölgeye stent takılması gerekebilir.

İlaçlı Stent Nedir?

Günümüzde kalp damarlarında en sık kullanılan stentler ilaç salınımlı stentlerdir. Bu stentlerin yüzeyinde damar içinde yeniden daralma riskini azaltmaya yardımcı olan özel ilaç kaplamaları bulunur.

İlaçlı stentler, damarın açıldıktan sonra tekrar daralma ihtimalini azaltmak için geliştirilmiştir. Ancak ilaçlı stent takılması, hastanın ilaçlarını bırakabileceği anlamına gelmez. Tam tersine, stent sonrası kan sulandırıcı ilaçların düzenli kullanılması stentin açık kalması açısından kritik öneme sahiptir.

Hangi stentin kullanılacağı; damar yapısına, darlığın yerine, hastanın kanama riskine ve işlem sırasında yapılan değerlendirmeye göre belirlenir.

Stent Kimlere Takılır?

Stent tedavisi her kalp damar hastasına uygulanmaz. Stent kararı, hastanın şikayetleri ve damar yapısı birlikte değerlendirilerek verilir.

Stent takılması daha çok şu hastalarda düşünülür:

• Kalp krizi geçiren hastalar

• Ciddi koroner damar darlığı olan kişiler

• İlaç tedavisine rağmen göğüs ağrısı devam eden hastalar

• Günlük yaşamı kısıtlayan eforla nefes darlığı veya göğüs sıkışması olanlar

• Daha önce stent veya bypass yapılmış olup yeni damar sorunu gelişen hastalar

Bazı hastalarda damar darlığı yaygın olabilir. Sol ana koroner damar hastalığı, çok damar hastalığı veya diyabetle birlikte yaygın damar tutulumunda bypass ameliyatı daha uygun bir seçenek olabilir. Bu nedenle stent kararı hastaya özel verilmelidir.

Stent Takılması Kalp Krizini Önler mi?

Stent, tıkalı veya ciddi daralmış damarda kan akımını düzeltir. Kalp krizi sırasında takılan stent, tıkalı damarın açılmasını sağlayarak kalp kasının zarar görmesini azaltabilir. Bu nedenle kalp krizinde erken müdahale hayati önem taşır.

Stabil koroner arter hastalığında ise stent çoğunlukla göğüs ağrısını azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak için uygulanır. Ancak stent takılması, damar sertliği hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz. Hastanın diğer damarlarında yeni darlıklar gelişebilir.

Bu nedenle stent sonrası süreç en az stent işlemi kadar önemlidir. Kolesterol, tansiyon, şeker hastalığı, sigara kullanımı ve kilo kontrolü tedavinin ayrılmaz parçalarıdır.

Stent Tıkanır mı?

Evet, nadir de olsa stent içinde yeniden daralma veya pıhtı oluşumu görülebilir. Stent içinde yeniden daralma genellikle damar duvarının iyileşme yanıtı ile ilişkilidir. Stent içinde pıhtı oluşumu ise daha acil ve ciddi bir durumdur.

Stent tıkanıklığı riskini artıran durumlar arasında ilaçların düzensiz kullanılması, kan sulandırıcı tedavinin erken kesilmesi, kontrolsüz diyabet, sigara kullanımı ve yaygın damar hastalığı yer alır.

Stent takılan hastaların özellikle kan sulandırıcı ilaçlarını hekime danışmadan bırakmaması gerekir. Diş tedavisi, ameliyat veya başka bir girişim planlanıyorsa, stent takıldığını ilgili doktora mutlaka söylemek gerekir.

Stent Sonrası Hangi İlaçlar Kullanılır?

Stent sonrası en önemli ilaç gruplarından biri kan sulandırıcı ilaçlardır. Bu ilaçlar, stent içinde pıhtı oluşma riskini azaltmak için kullanılır. Genellikle aspirin ve buna eklenen ikinci bir kan sulandırıcı ilaç birlikte verilir. Hangi ilacın ne kadar süre kullanılacağı hastanın durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Bunun dışında kolesterol düşürücü ilaçlar, tansiyon ilaçları, diyabet tedavileri veya kalp hızını düzenleyen ilaçlar da gerekebilir. Stent takılması, hastanın kalp damar hastalığı tedavisinin bittiği anlamına gelmez. İlaç tedavisi damar hastalığının ilerlemesini yavaşlatmak için devam eder.

İlaçların kendi kendine kesilmesi, dozunun değiştirilmesi veya aksatılması ciddi sonuçlara yol açabilir. Özellikle stent sonrası kan sulandırıcı ilaçlar mutlaka düzenli kullanılmalıdır.

Stent Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

Stent işleminden sonra hasta genellikle kısa süre gözlem altında tutulur. El bileğinden yapılan işlemlerde hasta daha erken hareket edebilir. Kasıktan yapılan işlemlerde ise kanama riskini azaltmak için bir süre yatakta istirahat gerekebilir.

İlaç kullanımının önemi bir önceki bölümde anlatıldı; bunun dışında stent sonrası dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Giriş yerinde kanama, şişlik veya artan morluk olursa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
• Sigara kesinlikle bırakılmalıdır.
• Kolesterol, tansiyon ve kan şekeri kontrol altında tutulmalıdır.
• Doktorun önerdiği süre boyunca ağır kaldırmaktan kaçınılmalıdır.
• Kontrol randevuları aksatılmamalıdır.
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma olursa acil değerlendirme gerekir.

Stent sonrası iyileşme yalnızca damar açıklığıyla ilgili değildir. Hastanın yaşam tarzını düzenlemesi ve risk faktörlerini kontrol altına alması uzun dönem başarıyı doğrudan etkiler.

Stent Takıldıktan Sonra Normal Hayata Dönülür mü?

Çoğu hasta stent işleminden sonra kısa sürede günlük yaşamına dönebilir. Ancak dönüş süresi, işlemin acil mi planlı mı yapıldığına, kalp krizi olup olmadığına, kaç damara müdahale edildiğine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir.

Planlı stent işlemi yapılan ve ek sorunu olmayan hastalar genellikle daha hızlı toparlanır. Kalp krizi sonrası stent takılan hastalarda ise kalp kasının etkilenme derecesine göre daha dikkatli takip gerekir.

Egzersiz, iş hayatı, cinsel yaşam ve araç kullanma gibi konular hastanın durumuna göre doktor tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.

Stent mi Bypass mı?

Stent ve bypass birbirinin tamamen alternatifi olan basit seçenekler değildir. Bazı hastalarda stent en uygun tedavidir. Bazı hastalarda ise bypass ameliyatı daha doğru bir yaklaşım olabilir.

Tek veya sınırlı damar darlıklarında stent sık tercih edilen bir yöntemdir. Ancak çok damar hastalığı, sol ana damar darlığı, diyabetle birlikte yaygın damar tutulumu veya karmaşık damar yapısı olan hastalarda bypass daha uygun olabilir.

Karar verilirken yalnızca damardaki darlık oranına bakılmaz. Darlığın bulunduğu damar, kalp kasının etkilenen bölgesi, hastanın yaşı, böbrek fonksiyonları, diyabet varlığı ve genel ameliyat riski birlikte değerlendirilir.

Stent Kalıcı mıdır?

Koroner stent damar içinde kalıcı olarak kalır. Zamanla damar duvarı stentin üzerini örter ve stent damar yapısının bir parçası gibi kalır. Hasta stenti hissetmez. Stent dışarıdan fark edilmez ve günlük yaşamda mekanik bir rahatsızlık oluşturmaz.

Ancak stentin kalıcı olması, hastalığın tamamen geçtiği anlamına gelmez. Damar sertliği süreci devam edebilir. Bu nedenle stent takılan hastaların düzenli kardiyoloji takibinde olması gerekir.

Referans: Coronary Stents