EVAR ve TEVAR Nedir?
EVAR ve TEVAR, aort anevrizması ve aort diseksiyonu gibi hastalıkların göğüs veya karın bölgesi açılmadan tedavi edilmesini sağlayan kateter temelli yöntemlerdir. Her iki işlemde de kasık damarından ilerletilen stent greft, aortun hastalıklı bölümünün içine yerleştirilir.
Stent greft, üzeri özel bir kumaşla kaplı damar içi protezdir. Kanın zayıflamış veya hasar görmüş aort duvarına uyguladığı basıncı azaltır ve kan akımının güvenli bir kanal içinden devam etmesini sağlar.
EVAR karın bölgesindeki aort hastalıklarında, TEVAR ise göğüs bölgesindeki aort hastalıklarında kullanılır. Bu işlemler açık ameliyata göre daha küçük giriş yerlerinden uygulanır ancak her aort hastası için uygun olmayabilir. Tedavi seçimi aortun yapısına, hastalığın yerine ve hastanın genel durumuna göre yapılır.
EVAR ve TEVAR Arasındaki Fark Nedir?
EVAR ve TEVAR arasındaki temel fark, tedavi edilen aort bölümüdür.
EVAR, endovasküler aort anevrizması onarımı anlamına gelir. Genellikle karın bölgesinde gelişen abdominal aort anevrizmasının tedavisinde uygulanır. Stent greft, çoğunlukla böbrek damarlarının altından başlayarak aortun bacaklara giden damarlarına uzanan bölümüne yerleştirilir.
TEVAR, torasik endovasküler aort onarımı anlamına gelir. Göğüs kafesi içinde bulunan, özellikle inen aort bölümündeki anevrizma, aort diseksiyonu ve bazı damar yaralanmalarının tedavisinde kullanılır.
Her iki yöntemin çalışma prensibi benzerdir. Farklı olan, işlemin uygulandığı aort bölgesi ve kullanılan stent greftin yapısıdır.
EVAR ve TEVAR Neden Yapılır?
EVAR ve TEVAR, aort damarının genişleyen, yırtılan veya zayıflayan bölümünü kan basıncından korumak amacıyla yapılır. En sık tedavi edilen hastalık aort anevrizmasıdır.
Aort anevrizması, damar duvarının zayıflayarak normalden fazla genişlemesidir. Anevrizma büyüdükçe damar duvarındaki gerilim artar ve yırtılma riski ortaya çıkabilir. Stent greft yerleştirildiğinde kan, anevrizma kesesine doğrudan basınç uygulamak yerine cihazın içinden geçer.
TEVAR ayrıca inen aortu etkileyen bazı aort diseksiyonlarında kullanılabilir. Aort diseksiyonunda damar duvarının iç tabakası yırtılır ve kan damar duvarının katmanları arasına ilerler. Stent greft, uygun hastalarda yırtığın giriş bölgesini kapatarak kanın aort içinde doğru yoldan ilerlemesini sağlar.
Travmaya bağlı aort yaralanmaları ve daha önce yapılan aort ameliyatlarından sonra gelişen bazı damar sorunları da kateter yöntemiyle tedavi edilebilir.
EVAR ve TEVAR Ne Zaman Gerekir?
EVAR ve TEVAR kararı yalnızca aort damarının çapına bakılarak verilmez. Anevrizmanın yeri, büyüme hızı, hastanın şikayetleri, damar duvarının görünümü ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.
Tedavi şu durumlarda gündeme gelebilir:
Anevrizmanın belirli bir büyüklüğe ulaşması
Takip sırasında hızlı büyüme görülmesi
Anevrizmaya bağlı karın, bel, göğüs veya sırt ağrısı gelişmesi
Damar duvarında yırtılma veya sızıntı şüphesi bulunması
Aort diseksiyonunda organlara giden kan akımının bozulması
Diseksiyonun ilerlemesi veya aortun genişlemeye devam etmesi
Travmaya bağlı ciddi aort yaralanması
Anevrizmanın yırtılması
Anevrizma yırtılması veya komplikasyon gelişmiş aort diseksiyonu acil tedavi gerektirebilir. Belirti vermeyen daha küçük aort genişlemeleri ise düzenli görüntüleme ve tansiyon kontrolüyle izlenebilir.
EVAR ve TEVAR Nasıl Yapılır?
EVAR ve TEVAR işlemleri çoğunlukla kasık bölgesindeki atardamarlardan girilerek yapılır. Kasıktan ilerletilen kateterler yardımıyla katlanmış halde bulunan stent greft, aortun hastalıklı bölümüne ulaştırılır.
Cihaz doğru konuma getirildiğinde açılır ve aort duvarına yerleşir. Stent greftin üst ve alt uçlarının sağlam damar bölümlerine oturması gerekir. Böylece kan cihazın içinden akarken anevrizma veya hasarlı damar bölümü dolaşımın dışında bırakılır.
İşlem sırasında röntgen görüntüleme ve kontrast madde kullanılarak cihazın konumu kontrol edilir. Kanın stent greftin dışından anevrizma kesesine ulaşmadığından ve önemli damarların açık kaldığından emin olunur.
TEVAR sırasında stent greft göğüs içindeki inen aorta yerleştirilir. EVAR sırasında ise cihaz karın aortuna yerleştirilir ve alt kısmı genellikle sağ ve sol bacağa giden ana damarlara uzanır. İşlem tamamlandığında kateterler çıkarılır ve kasıktaki giriş yerleri kapatılır.
EVAR ve TEVAR Kimlere Uygundur?
EVAR ve TEVAR uygulanabilmesi için aortun stent grefti güvenli biçimde taşıyabilecek bir yapıda olması gerekir. Anevrizmanın üstünde ve altında cihazın tutunabileceği yeterli uzunlukta sağlam damar bulunması önemlidir.
Kasık ve leğen kemiği bölgesindeki damarların cihazın ilerletilebileceği genişlikte olması gerekir. Damarların çok dar, kıvrımlı veya yoğun kireçli olması işlemi zorlaştırabilir.
Tedavi uygunluğu çoğunlukla BT anjiyografi görüntülerinden yapılan ayrıntılı ölçümlerle belirlenir. Aortun çapı, açısı, anevrizmanın uzunluğu ve önemli damarların başlangıç noktaları değerlendirilir.
Aort yapısı standart cihaza uygun olmayan bazı hastalarda özel olarak hazırlanmış dallı veya pencereli stent greftler kullanılabilir. Ancak bu işlemler daha karmaşıktır ve bu alanda deneyimli merkezlerde planlanır.
EVAR ve TEVAR Açık Ameliyattan Farklı mıdır?
EVAR ve TEVAR sırasında göğüs veya karın bölgesinde büyük bir cerrahi kesi yapılmaz. Bu nedenle uygun hastalarda hastanede kalış ve günlük yaşama dönüş süresi açık aort ameliyatına göre daha kısa olabilir.
Bununla birlikte kateterle tedavi her zaman açık ameliyattan daha doğru seçenek anlamına gelmez. Genç hastalarda, bağ dokusu hastalığı bulunanlarda, aort yapısı stent grefte uygun olmayanlarda veya aortun belirli bölümlerini etkileyen hastalıklarda açık ameliyat daha uygun olabilir.
Özellikle çıkan aort ve aort kapağına yakın hastalıklar standart TEVAR yöntemiyle tedavi edilmez. Hangi tedavinin seçileceği hastalığın yerine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve uzun dönem beklentilerine göre belirlenir.
EVAR ve TEVAR Sonrası Takip Neden Önemlidir?
EVAR ve TEVAR sonrasında stent greftin konumunu ve anevrizmanın durumunu değerlendirmek için düzenli takip gerekir. Kontrollerde çoğunlukla BT anjiyografi, ultrason veya gerekli durumlarda MR kullanılır.
Takip sırasında cihazın yerinde olup olmadığı, anevrizmanın küçülüp küçülmediği ve stent greftin çevresinden anevrizma kesesine kan geçişi bulunup bulunmadığı incelenir. Bu tür bir kan geçişi endoleak olarak adlandırılır. Bazı endoleak türleri yalnızca izlenirken bazıları ek kateter tedavisi gerektirebilir.
Stent greft yerleştirildikten sonra şikayetlerin düzelmesi takip ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Aort hastalığı yalnızca işlem yapılan bölümle sınırlı olmayabileceği için aortun diğer bölümleri de belirli aralıklarla değerlendirilir.
Tansiyonun kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması ve reçete edilen ilaçların düzenli kullanılması uzun dönem damar sağlığı açısından önemlidir.
EVAR ve TEVAR Aort Hastalıklarında Önemli Bir Tedavi Seçeneğidir
EVAR karın bölgesindeki, TEVAR ise göğüs bölgesindeki aort hastalıklarının damar içinden tedavi edilmesini sağlar. Her iki yöntemde de stent greft kullanılarak kan akımı güvenli bir kanala yönlendirilir ve hastalıklı aort duvarı kan basıncından korunur.
Bu yöntemler özellikle uygun damar yapısına sahip aort anevizması, aort diseksiyonu veya damar yaralanması bulunan hastalarda uygulanabilir. Tedavi kararı yalnızca anevrizmanın büyüklüğüne göre değil, hastalığın yeri, ilerleme hızı ve hastanın genel durumu dikkate alınarak verilir.
Başarılı bir EVAR veya TEVAR işleminden sonra düzenli görüntüleme kontrollerinin sürdürülmesi, tedavinin uzun dönem başarısı açısından önemlidir.
