Koroner Anjiyografi Nedir?
Koroner anjiyografi, kalbi besleyen koroner damarların görüntülenmesini sağlayan tanısal bir işlemdir. Günlük kullanımda bu işlem çoğu zaman kısaca “anjiyo” olarak adlandırılır. Koroner anjiyografi sayesinde kalp damarlarında daralma, tıkanıklık veya kan akımını bozan plaklar olup olmadığı doğrudan değerlendirilebilir.
Kalp damar hastalığı şüphesi olan kişilerde anjiyo, hastalığın yerini ve ciddiyetini anlamak için en önemli incelemelerden biridir. Özellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı, eforla gelen sıkışma hissi veya kalp krizi şüphesi olan hastalarda koroner damarların durumu net olarak ortaya konulabilir.
Anjiyo tek başına damar açma işlemi değildir. Temel amacı kalp damarlarını görüntülemek ve tanı koymaktır. Ancak işlem sırasında ciddi bir darlık saptanırsa, hastanın durumuna göre aynı seansta balon veya stent tedavisi de uygulanabilir.
Koroner Anjiyografi Neden Yapılır?
Koroner anjiyografi, kalbi besleyen damarlarda önemli bir darlık veya tıkanıklık olup olmadığını anlamak için yapılır. Kalp kası yeterli kan alamadığında göğüs ağrısı, nefes darlığı, çabuk yorulma veya ritim bozukluğu gibi şikayetler ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda ise ilk belirti kalp krizi olabilir.
Anjiyo özellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
- Eforla artan nefes darlığı
- Kalp krizi şüphesi
- Efor testi veya sintigrafi gibi testlerde damar hastalığı düşündüren bulgular
- Daha önce stent veya bypass öyküsü olan hastada yeni şikayet gelişmesi
- Kalp kapak ameliyatı veya bazı büyük ameliyatlar öncesinde damarların değerlendirilmesi
- İlaç tedavisine rağmen devam eden kalp damar hastalığı belirtileri
Her göğüs ağrısı olan hastaya anjiyo yapılması gerekmez. Karar, hastanın şikayetlerine, risk faktörlerine, muayene bulgularına ve yapılan diğer testlerin sonucuna göre verilir.
Anjiyo Hangi Şikayetlerde Düşünülür?
Koroner damar hastalığında en bilinen belirti göğüs ağrısıdır. Bu ağrı çoğu zaman göğsün ortasında baskı, sıkışma, yanma veya ağırlık hissi şeklinde tarif edilir. Ağrı yürümekle, merdiven çıkmakla veya stresle artabilir; dinlenmekle azalabilir.
Bazı hastalarda ağrı sol kola, sırta, çeneye, boyna veya mide bölgesine yayılabilir. Özellikle diyabet hastalarında, yaşlılarda ve kadınlarda kalp damar hastalığı her zaman tipik göğüs ağrısı ile belirti vermeyebilir. Nefes darlığı, çabuk yorulma, mide yanması gibi düşünülen yakınmalar veya ani halsizlik de kalp damar hastalığının işareti olabilir.
Bu nedenle özellikle risk faktörleri olan kişilerde yeni başlayan, eforla artan veya giderek sıklaşan şikayetler önemsenmelidir.
Koroner Anjiyografi Nasıl Yapılır?
Koroner anjiyografi hastane ortamında, anjiyografi laboratuvarında yapılır. İşlem genellikle lokal anestezi altında gerçekleştirilir. Hasta uyanıktır, ancak giriş yapılacak bölge uyuşturulduğu için işlem sırasında belirgin ağrı hissedilmez.
Anjiyo çoğunlukla el bileğindeki atardamardan veya kasık damarından yapılır. İnce bir kateter damar içinden ilerletilerek kalbi besleyen koroner damarların başlangıç noktasına ulaştırılır. Daha sonra damarların içine kontrast madde verilir ve özel görüntüleme cihazı ile kalp damarları izlenir.
Bu sırada damarların açık olup olmadığı, darlık varsa hangi damarda ve ne derecede olduğu değerlendirilir. İşlem sonrasında kateter çıkarılır ve giriş bölgesine kanamayı önlemek için baskı uygulanır.
El Bileğinden Anjiyo mu, Kasıktan Anjiyo mu?
Günümüzde koroner anjiyografi birçok hastada el bileğinden yapılabilmektedir. El bileğinden yapılan anjiyoda hasta işlem sonrasında daha erken hareket edebilir ve yatakta uzun süre düz yatması gerekmez. Bu nedenle uygun hastalarda konforlu bir yöntemdir.
Bazı hastalarda ise damar yapısı, daha önce geçirilmiş işlemler, nabız durumu veya yapılacak ek tedaviler nedeniyle kasıktan anjiyo tercih edilebilir. Hangi giriş yolunun kullanılacağı hastanın damar yapısına ve işlemi yapacak hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.
Her iki yöntemde de amaç aynıdır: kalp damarlarını güvenli şekilde görüntülemek ve doğru tedavi kararını vermek.
Anjiyo ile Stent Aynı Şey midir?
Anjiyo ve stent aynı işlem değildir. Koroner anjiyografi, kalp damarlarını görüntülemek için yapılan tanısal işlemdir. Stent ise damar içinde ciddi darlık saptandığında, damarı açık tutmak amacıyla yerleştirilen metal destek yapıdır.
Bazı hastalarda anjiyo sonucunda damarlar normal bulunabilir ve ek bir işlem yapılmaz. Bazı hastalarda ilaç tedavisi yeterli olabilir. Bazı hastalarda ise darlığın yerine ve ciddiyetine göre balon, stent veya bypass ameliyatı gündeme gelebilir.
Bu nedenle “anjiyo oldum” demek, mutlaka stent takıldığı anlamına gelmez. Anjiyo, tedavi kararını belirleyen en önemli basamaktır.
Koroner Anjiyografi Öncesi Nelere Dikkat Edilmeli?
Anjiyo öncesinde hastanın kullandığı ilaçlar, bilinen hastalıkları ve alerji öyküsü mutlaka değerlendirilmelidir. Özellikle kan sulandırıcı ilaçlar, diyabet ilaçları, böbrek hastalığı ve kontrast madde alerjisi işlem öncesinde hekime bildirilmelidir.
Genellikle işlem öncesinde belirli bir süre aç kalınması istenir. Kan testleri ile böbrek fonksiyonları, kan sayımı ve pıhtılaşma durumu kontrol edilebilir. Daha önce yapılmış EKG, efor testi, ekokardiyografi, sintigrafi veya BT koroner anjiyografi gibi tetkikler varsa hasta yanında bulundurmalıdır.
Anjiyo öncesi hazırlığın amacı işlemi güvenli hale getirmek ve olası riskleri azaltmaktır.
Koroner Anjiyografi Sonrası Süreç Nasıldır?
Anjiyo sonrasında hasta bir süre gözlem altında tutulur. El bileğinden yapılan işlemlerde genellikle bileğe özel bir bant veya kompresyon sistemi uygulanır. Kasıktan yapılan işlemlerde ise kanama riskini azaltmak için hastanın bir süre yatakta düz yatması gerekebilir.
İşlemden sonra giriş yerinde hafif morluk, hassasiyet veya ağrı olabilir. Ancak şiddetli ağrı, artan şişlik, kanama, elde veya bacakta soğukluk, uyuşma gibi bulgular olursa sağlık ekibine haber verilmelidir.
Kontrast madde kullanıldığı için işlem sonrasında yeterli sıvı alınması önemlidir. Böbrek hastalığı olan kişilerde sıvı alımı ve takip planı hekim tarafından ayrıca düzenlenmelidir.
Anjiyo Riskli Bir İşlem midir?
Koroner anjiyografi sık yapılan ve genellikle güvenli kabul edilen bir işlemdir. Ancak damar içinden yapılan her girişim gibi anjiyonun da bazı riskleri vardır. En sık görülen sorunlar giriş yerinde morluk, hafif kanama veya ağrı gibi geçici durumlardır.
Daha nadir olarak kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyon, böbrek fonksiyonlarında bozulma, damar hasarı, ritim bozukluğu, kalp krizi veya inme gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Bu riskler hastanın yaşı, böbrek fonksiyonları, mevcut kalp hastalığının ciddiyeti ve eşlik eden hastalıklarına göre değişebilir.
Bu nedenle anjiyo kararı verilirken işlemin sağlayacağı fayda ve olası riskler birlikte değerlendirilir. Kalp damar hastalığı açısından önemli şüphe varsa, koroner anjiyografi tanı ve tedavi planı için değerli bilgiler sağlar.
Anjiyo Sonucu Nasıl Değerlendirilir?
Koroner anjiyografi sonucunda kalp damarlarının açık olup olmadığı, darlık varsa hangi damarda bulunduğu ve darlığın derecesi değerlendirilir. Bazı darlıklar ilaç tedavisiyle takip edilebilirken, bazıları stent veya bypass gerektirebilir.
Tedavi kararı yalnızca darlık yüzdesine göre verilmez. Hastanın şikayetleri, darlığın bulunduğu damar, kalp kasının etkilenen bölgesi, eşlik eden hastalıklar ve genel risk durumu birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle anjiyo sonucu hastaya özel yorumlanmalıdır. Aynı oranda darlık, farklı hastalarda farklı tedavi yaklaşımları gerektirebilir.
Koroner Anjiyografi Kimler İçin Önemlidir?
Koroner anjiyografi özellikle kalp damar hastalığı riski yüksek olan kişilerde önemlidir. Sigara kullanımı, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü ve ileri yaş bu riski artırır.
Daha önce kalp krizi geçiren, stent takılan veya bypass ameliyatı olan hastalarda yeni başlayan göğüs ağrısı ya da nefes darlığı dikkatle değerlendirilmelidir. Çünkü bu hastalarda yeni damar darlıkları gelişebilir veya daha önce tedavi edilen damarlarda yeniden sorun ortaya çıkabilir.
Erken tanı, kalp kası zarar görmeden tedavi planının yapılmasını sağlar. Bu nedenle kalp damar hastalığını düşündüren şikayetler ihmal edilmemelidir.
Koroner Anjiyografi Sonrası Hastanın Dikkat Etmesi Gerekenler
Anjiyo sonrasında hastanın kendisinin uyması gereken bazı öneriler vardır. Bunlar giriş yerine ve yapılan işleme göre değişebilir; sadece tanısal anjiyo yapılan bir hasta ile stent takılan bir hastanın ilaç ve takip planı aynı değildir.
Genel olarak şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Giriş yerinde kanama veya hızla artan şişlik olursa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
- Hekimin önerdiği süre boyunca ağır kaldırmaktan kaçınılmalıdır.
- Verilen ilaçlar düzenli kullanılmalıdır.
- Bol sıvı alımı konusunda hekimin önerisine uyulmalıdır.
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya ani güçsüzlük gelişirse acil yardım alınmalıdır.
- Kontrol randevuları aksatılmamalıdır.
Koroner anjiyografi yalnızca bir görüntüleme işlemi olarak görülmemelidir. Anjiyo sonucu, hastanın bundan sonraki kalp damar hastalığı tedavisinin yol haritasını belirler.
Referans:
