Patent Duktus Arteriozus (PDA) Nedir?
Patent duktus arteriozus, anne karnında aort damarı ile akciğer atardamarı arasında bulunan geçici damar bağlantısının doğumdan sonra kapanmamasıdır. Kısaca PDA olarak adlandırılır.
Duktus arteriozus, bebek anne karnındayken kanın henüz çalışmayan akciğerleri dolaşmadan vücuda gönderilmesini sağlar. Doğumdan sonra akciğerlerin çalışmaya başlamasıyla bu damara ihtiyaç kalmaz ve bağlantı genellikle kısa süre içinde kapanır. Açık kalmaya devam etmesi durumunda aort damarındaki kanın bir bölümü akciğer damarına geçer.
Küçük bir PDA kalbin çalışmasını belirgin şekilde etkilemeyebilir. Açıklık büyük olduğunda ise akciğerlere normalden fazla kan gider ve kalbin sol tarafı daha fazla çalışmak zorunda kalır.
PDA Kalbi Nasıl Etkiler?
Patent duktus arteriozus nedeniyle aort damarından akciğer atardamarına geçen kan, akciğerlerden yeniden kalbin sol tarafına döner. Böylece kalp aynı kanı tekrar pompalamak zorunda kalır.
Geçen kan miktarı fazlaysa zamanla sol kulakçık ve sol karıncık genişleyebilir. Bebeklerde beslenme ve büyüme sorunları, çocuklarda çabuk yorulma, yetişkinlerde ise nefes darlığı ve çarpıntı ortaya çıkabilir.
Büyük bir PDA uzun süre açık kaldığında akciğer damarlarındaki basınç yükselebilir. İleri ve tedavi edilmemiş durumlarda akciğer damarlarında kalıcı değişiklikler gelişebilir. Bu nedenle kapatma kararı yalnızca açıklığın çapına göre değil, kalbe ve akciğer dolaşımına oluşturduğu yüke göre verilir.
Patent Duktus Arteriozus Belirtileri Nelerdir?
Patent duktus arteriozus belirtileri açıklığın büyüklüğüne, bebeğin doğum haftasına ve akciğerlere geçen kan miktarına göre değişir. Küçük PDA çoğunlukla belirti oluşturmaz ve muayene sırasında duyulan üfürüm nedeniyle fark edilir.
Orta veya büyük açıklıklarda şu belirtiler görülebilir:
Hızlı veya zor nefes alma
Beslenirken çabuk yorulma
Emerken terleme
Yeterli kilo alamama
Sık akciğer enfeksiyonu geçirme
Çabuk yorulma
Efor sırasında nefes darlığı
Çarpıntı
İleri durumlarda bacaklarda şişlik
Büyük PDA bulunan bebeklerde kalp yetmezliği belirtileri yaşamın ilk aylarında başlayabilir. Küçük açıklıklar ise yıllarca hiçbir şikayete neden olmadan kalabilir. Bazı hastalarda PDA çocukluk döneminde fark edilmez ve yetişkinlikte kalpte üfürüm, nefes darlığı veya kalp boşluklarında genişleme araştırılırken saptanır.
Patent Duktus Arteriozus Neden Olur?
PDA, doğumdan sonra kapanması gereken damar bağlantısının açık kalmasıyla oluşur. Çoğu zaman bunun neden gerçekleştiği kesin olarak bilinmez.
PDA, erken doğan bebeklerde zamanında doğan bebeklere göre daha sık görülür. Prematüre bebeklerde damar bağlantısının kapanmasını sağlayan mekanizmalar henüz tam olarak gelişmemiş olabilir.
Patent duktus arteriozus tek başına bulunabileceği gibi başka doğuştan kalp hastalıklarına da eşlik edebilir. Bu nedenle PDA saptandığında kalbin diğer bölümleri ekokardiyografi ile birlikte değerlendirilir.
Patent Duktus Arteriozus Tanısı Nasıl Konulur?
Patent duktus arteriozus çoğunlukla muayene sırasında kalpte üfürüm duyulması üzerine araştırılır. PDA’ya bağlı üfürüm, kalbin hem kasılma hem de gevşeme döneminde devam eden belirgin bir ses oluşturabilir.
Tanıda kullanılan temel yöntem ekokardiyografidir. EKO ile açık damar bağlantısı, kanın geçiş yönü ve yaklaşık miktarı değerlendirilir. Ayrıca kalp boşluklarında genişleme ve akciğer damar basıncında yükselme bulunup bulunmadığı incelenir.
Yetişkinlerde veya aort yapısının ayrıntılı değerlendirilmesi gereken hastalarda kalp tomografisi ya da kardiyak MR kullanılabilir. Akciğer damar basıncının ileri derecede yüksek olduğu düşünülen kişilerde kalp kateterizasyonuyla doğrudan basınç ölçümü yapılması gerekebilir.
PDA Kendiliğinden Kapanır mı?
Patent duktus arteriozus bazı yenidoğanlarda kendiliğinden kapanabilir. Özellikle doğumdan sonraki erken dönemde saptanan küçük açıklıklar zaman içinde kapanabilir veya belirgin şekilde küçülebilir.
Zamanında doğmuş bir çocukta ilerleyen aylarda açık kalmaya devam eden PDA’nın kendiliğinden kapanma ihtimali azalır. Bu durumda açıklığın büyüklüğü, üfürüm oluşturup oluşturmadığı ve kalpte genişlemeye neden olup olmadığı değerlendirilir.
Kalbi etkilemeyen çok küçük ve sessiz PDA’larda yalnızca takip yeterli olabilir. Belirti oluşturan, kalbin sol tarafında genişlemeye yol açan veya muayenede belirgin şekilde duyulan açıklıklarda kapatma tedavisi daha sık gündeme gelir.
PDA Ne Zaman Kapatılmalıdır?
Patent duktus arteriozus, akciğerlere fazla kan gitmesine ve kalbin büyümesine neden olduğunda kapatılmalıdır. Bebeğin kilo alamaması, hızlı nefes alması veya kalp yetmezliği belirtileri yaşaması tedavi gerekliliğini artırır.
PDA kapatma şu durumlarda değerlendirilebilir:
Sol kalp boşluklarında genişleme olması
Akciğerlere geçen kan miktarının fazla olması
Nefes darlığı veya çabuk yorulma gelişmesi
Bebeğin yeterli kilo alamaması
Kalp yetmezliği belirtilerinin bulunması
Muayenede belirgin PDA üfürümü duyulması
Daha önce PDA ile ilişkili kalp içi enfeksiyon geçirilmesi
Akciğer damarlarında ileri ve geri dönüşsüz hasar gelişmişse PDA’nın kapatılması uygun olmayabilir. Böyle bir durumda açıklık, kalbin sağ tarafındaki yüksek basıncın boşalmasını sağlayan bir geçiş haline gelmiş olabilir. İleri akciğer tansiyonu bulunan hastalarda karar ayrıntılı ölçümler ve deneyimli merkez değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.
PDA Ameliyatsız Kapatılabilir mi?
Patent duktus arteriozus uygun hastaların büyük bölümünde kateterle, göğüs kafesi açılmadan kapatılabilir. Ameliyatsız PDA kapatma özellikle çocuklarda ve yetişkinlerde sık kullanılan tedavi yöntemidir.
İşlemin uygulanabilmesi için hastanın damarlarının kullanılacak kateter ve kapatma cihazına uygun olması gerekir. Açıklığın şekli, uzunluğu ve çapı da cihaz seçimini etkiler.
Çok küçük bebeklerde, bazı prematürelerde veya damar yapısı kateter işlemine uygun olmayan hastalarda farklı tedaviler gerekebilir. Günümüzde uygun yapıdaki bazı düşük kilolu prematüre bebeklerde de özel cihazlarla kateterle kapatma uygulanabilmektedir.
PDA Ameliyatsız Nasıl Kapatılır?
Patent duktus arteriozus ameliyatsız kapatma işlemi çoğunlukla kasık damarından girilerek yapılır. İnce bir kateter damar içinden kalbe ve açık damar bağlantısına ilerletilir.
PDA’nın büyüklüğüne ve yapısına uygun kapatma cihazı kateter içinden taşınarak açıklığın içine yerleştirilir. Küçük açıklıklarda sarmal biçimli koil, daha büyük açıklıklarda ise tıkaç benzeri kapatma cihazları kullanılabilir.
Cihazın doğru konumda olduğu, aort veya akciğer damarındaki kan akımını engellemediği kontrol edilir. Uygun şekilde yerleştiğinden emin olunduktan sonra cihaz taşıyıcı sistemden ayrılır ve kateter çıkarılır.
Cihaz PDA içindeki kan geçişini durdurur. İlerleyen dönemde cihazın üzeri vücudun kendi dokusuyla kaplanır. Göğüs kafesi açılmadığı için hastanede kalış ve günlük yaşama dönüş süresi çoğunlukla kısadır.
PDA Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Patent duktus arteriozus kateterle kapatmaya uygun değilse cerrahi tedavi uygulanabilir. Cerrahi kapatma özellikle çok küçük prematüre bebeklerde, açıklığın cihaz yerleştirmeye uygun olmadığı durumlarda veya kateterle kapatma olanağı bulunmadığında değerlendirilebilir.
Ameliyatta açık damar bağlantısı bağlanır veya kapatılır. Tedavi yöntemi bebeğin kilosu, PDA’nın büyüklüğü, eşlik eden hastalıklar ve genel klinik durum dikkate alınarak belirlenir.
Prematüre Bebeklerde PDA Nasıl Tedavi Edilir?
Prematüre bebeklerde patent duktus arteriozus tedavisi her bebekte aynı şekilde planlanmaz. Küçük ve dolaşımı belirgin şekilde etkilemeyen PDA’lar kendiliğinden kapanabileceği için takip edilebilir.
Kalbi ve akciğerleri belirgin şekilde etkileyen PDA’da sıvı düzenlemesi ve gerekli destek tedavileri uygulanabilir. Bazı prematürelerde damar bağlantısının kapanmasını destekleyen ilaçlar kullanılabilir. İlaç tedavisi yeterli olmazsa kateterle cihaz yerleştirilmesi veya cerrahi kapatma değerlendirilebilir.
Son yıllardaki çalışmalar, belirti oluşturmayan her prematüre PDA’sının erken dönemde ilaçla kapatılmasının gerekli olmayabileceğini göstermektedir. Bu nedenle karar yalnızca EKO’da açıklık görülmesine göre değil, bebeğin solunumu, dolaşımı ve genel durumu dikkate alınarak verilir.
PDA Kapatma Sonrası Takip Gerekir mi?
Patent duktus arteriozus kapatıldıktan sonra ekokardiyografi ile cihazın konumu ve açıklığın tamamen kapanıp kapanmadığı kontrol edilir. Ayrıca aort ve akciğer damarındaki kan akımının normal olduğu doğrulanır.
Kateterle kapatma sonrasında kasıktaki giriş yerinde büyüyen şişlik, durmayan kanama, bacakta soğukluk veya belirgin ağrı gelişirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
İlk aylarda bazı diş işlemleri öncesinde kalp enfeksiyonundan korunmak amacıyla antibiyotik kullanılması gerekebilir. Bu gereklilik işlemin türüne, cihaz çevresinde kalan kan geçişine ve kapatma üzerinden geçen süreye göre belirlenir.
Başarılı şekilde kapatılan ve kalpte başka bir sorun bulunmayan hastaların büyük bölümü normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Takip sıklığı hastanın yaşına, kapatma yöntemine ve kontrol EKO bulgularına göre planlanır.
