HDL Kolesterol Nedir?
HDL kolesterol, kandaki fazla kolesterolün karaciğere taşınmasına yardım eden kolesterol türüdür.
Halk arasında “iyi kolesterol” olarak bilinir. Bunun nedeni, HDL’nin damar duvarında birikme eğilimi olan kolesterolün taşınmasında görev almasıdır. Ancak bu, HDL ne kadar yüksekse o kadar iyi anlamına gelmez.
HDL kolesterol tek başına kalp-damar riskini belirlemez. LDL kolesterol, trigliserid, tansiyon, diyabet, sigara ve aile öyküsü birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle HDL sonucu mutlaka lipid panelinin bütünü içinde yorumlanmalıdır.
HDL Kolesterol Ne İşe Yarar?
HDL kolesterol, kolesterolün dokulardan ve damar çevresinden karaciğere taşınmasına yardımcı olur. Karaciğer bu kolesterolü işler ve vücuttan uzaklaştırılmasına katkı sağlar.
Bu nedenle HDL uzun yıllardır “iyi kolesterol” olarak anlatılır. Fakat HDL’nin koruyucu etkisi yalnızca sayısal değerden ibaret değildir. HDL’nin görevini ne kadar iyi yaptığı da önemlidir.
HDL Kolesterol Neden “İyi Kolesterol” Olarak Bilinir?
HDL, damar duvarında birikmesi istenmeyen kolesterolün taşınmasında rol aldığı için iyi kolesterol olarak bilinir. Düşük HDL düzeyi, kalp-damar hastalığı riskinin daha yüksek olduğu kişilerde sık görülür.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır. HDL yüksek diye LDL yüksekliği önemsiz hale gelmez. Damar hastalığını azaltmada asıl hedef çoğu zaman LDL kolesterolün düşürülmesidir.
HDL Kolesterol Değeri Kaç Olmalı?
Genel olarak HDL kolesterolün erkeklerde 40 mg/dL’nin, kadınlarda 50 mg/dL’nin üzerinde olması istenir. 60 mg/dL ve üzeri değerler çoğu zaman daha olumlu kabul edilir.
Ancak HDL için “ne kadar yüksek olursa o kadar iyi” demek doğru değildir. Çok yüksek HDL değerleri her zaman ek koruma sağlamayabilir. Bu nedenle HDL sonucu, diğer kolesterol değerleri ve kişinin genel riskiyle birlikte değerlendirilmelidir.
HDL Kolesterol Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?
HDL kolesterol düşüklüğü, kalp-damar riski açısından olumsuz bir bulgu olabilir. Özellikle LDL yüksekliği, trigliserid yüksekliği, sigara, diyabet veya hipertansiyonla birlikteyse daha önemlidir.
Düşük HDL tek başına bir hastalık gibi ele alınmaz. Daha çok metabolik riskin bir parçası olarak değerlendirilir. Fazla kilo, insülin direnci ve hareketsiz yaşamla birlikte sık görülür.
HDL Kolesterol Neden Düşer?
HDL düşüklüğünün en sık nedenlerinden biri hareketsiz yaşamdır. Fazla kilo, özellikle karın çevresinde yağlanma, HDL düzeyini olumsuz etkileyebilir.
Sigara kullanımı HDL’yi düşürebilir. Diyabet, insülin direnci, yüksek trigliserid, sağlıksız beslenme ve bazı genetik özellikler de düşük HDL ile ilişkili olabilir.
HDL Kolesterol Nasıl Yükseltilir?
HDL’yi yükseltmenin en sağlıklı yolu yaşam tarzını düzeltmektir. Düzenli yürüyüş, kilo kontrolü, sigaranın bırakılması ve sağlıklı beslenme HDL üzerinde olumlu etki yapabilir.
Ancak tedavide amaç yalnızca HDL sayısını yükseltmek değildir. Kalp-damar riskini azaltmak için LDL kolesterolün düşürülmesi, tansiyonun kontrolü ve diyabetin yönetimi daha belirleyici olabilir.
Egzersiz HDL Kolesterolü Artırır mı?
Düzenli fiziksel aktivite HDL kolesterolü artırmaya yardımcı olabilir. Özellikle tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi sürdürülebilir egzersizler yararlıdır.
Burada önemli olan kısa süreli yoğun çabadan çok düzenli alışkanlıktır. Haftada birkaç gün yapılan orta düzey egzersiz hem HDL’yi hem de genel damar sağlığını destekler.
Sigara HDL Kolesterolü Düşürür mü?
Evet. Sigara ve tütün ürünleri HDL kolesterol düzeyini düşürebilir. Aynı zamanda damar iç yüzeyine zarar vererek kalp-damar riskini artırır.
Sigarayı bırakmak HDL üzerinde olumlu etki sağlayabilir. Fakat asıl kazanç yalnızca HDL artışı değildir. Damarların çalışması, pıhtılaşma riski ve kalp krizi riski de olumlu etkilenir.
Beslenme HDL Kolesterolü Etkiler mi?
Beslenme HDL düzeyini etkileyebilir. Zeytinyağı, balık, kuruyemiş, sebze, baklagil ve tam tahıl ağırlıklı bir düzen damar sağlığı için daha uygundur.
Trans yağlar, fazla şeker, işlenmiş gıdalar ve aşırı kalori alımı HDL’yi olumsuz etkileyebilir. Özellikle trigliserid yüksekliği olan kişilerde şekerli gıdaların azaltılması önemlidir.
HDL Çok Yüksek Olursa İyi midir?
HDL’nin çok yüksek olması her zaman daha iyi anlamına gelmez. Eskiden HDL ne kadar yüksekse o kadar koruyucu olduğu düşünülürdü. Günümüzde çok yüksek HDL düzeylerinin her hastada ek koruma sağlamadığı bilinir.
Bu nedenle HDL yüksekliği tek başına güvence olarak görülmemelidir. LDL kolesterol yüksekse, sigara kullanılıyorsa veya diyabet varsa kalp-damar riski devam edebilir.
HDL Yüksekse LDL Önemli Değil mi?
Hayır. HDL yüksekliği, LDL kolesterol yüksekliğinin oluşturduğu riski ortadan kaldırmaz. LDL yüksekliği damar duvarında plak oluşumuyla daha doğrudan ilişkilidir.
Bu yüzden kolesterol tedavisinde ana hedef çoğu zaman LDL kolesterolün düşürülmesidir. HDL iyi olsa bile LDL hedefin üzerindeyse tedavi veya yaşam tarzı düzenlemesi gerekebilir.
HDL Kolesterol İlaçla Yükseltilmeli mi?
Günümüzde HDL’yi yalnızca sayı olarak yükseltmek tedavinin ana hedefi değildir. Çünkü HDL değerini artıran her yaklaşım kalp krizi veya inme riskini azaltmayabilir.
Bu nedenle hekimler genellikle HDL’yi tek başına yükseltmeye değil, toplam kalp-damar riskini azaltmaya odaklanır. LDL’nin düşürülmesi, sigaranın bırakılması, tansiyon ve diyabet kontrolü daha güçlü hedeflerdir.
HDL Kolesterol Testi Nasıl Yapılır?
HDL kolesterol kan testiyle ölçülür. Genellikle total kolesterol, LDL kolesterol ve trigliserid ile birlikte lipid paneli içinde değerlendirilir.
Test sonucu tek başına yorumlanmamalıdır. Örneğin HDL normal olsa bile LDL yüksek olabilir. Bu durumda damar riski hâlâ yüksek kalabilir.
Referanslar:
