Perikardiyal Efüzyon Nedir?
Perikardiyal efüzyon, kalbi çevreleyen zarın içinde normalden fazla sıvı birikmesidir.
Kalbin etrafında perikard adı verilen ince bir zar bulunur. Bu zarın içinde normalde az miktarda kayganlaştırıcı sıvı vardır. Sıvı miktarı arttığında buna perikardiyal efüzyon denir.
Bu sıvı bazen yavaş yavaş birikir ve uzun süre belirti vermeyebilir. Bazen de kısa sürede artar ve kalbin rahat dolmasını zorlaştırabilir. Bu yüzden perikardiyal efüzyonda yalnızca sıvının miktarı değil, ne kadar hızlı biriktiği de önemlidir.
Perikardiyal Efüzyon Neden Olur?
Perikardiyal efüzyonun birçok nedeni olabilir. En sık nedenlerden biri perikardit, yani kalp zarı iltihabıdır. Viral enfeksiyonlar sonrası gelişen kalp zarı iltihabı sıvı birikimine yol açabilir.
Bunun dışında böbrek yetmezliği, romatizmal hastalıklar, tiroid bezinin yavaş çalışması, kanserler, kalp ameliyatları, kalp girişimleri, travma ve bazı ilaçlar da perikardiyal efüzyona neden olabilir. Bazı hastalarda ise ayrıntılı incelemeye rağmen kesin neden bulunamayabilir.
Perikardiyal Efüzyon Belirtileri Nelerdir?
Küçük perikardiyal efüzyonlar çoğu zaman belirti vermez. Başka bir nedenle yapılan ekokardiyografi sırasında tesadüfen saptanabilir.
Sıvı arttığında nefes darlığı, göğüste baskı hissi, çabuk yorulma, çarpıntı ve halsizlik görülebilir. Bazı hastalar düz yatınca rahatsız olur ve oturunca daha rahat nefes aldığını fark eder. Bacaklarda veya karında şişlik de eşlik edebilir.
Göğüs Ağrısı
Perikardiyal efüzyon göğüs ağrısı yapabilir. Özellikle sıvı birikimi kalp zarı iltihabıyla birlikteyse ağrı daha belirgin olabilir.
Ağrı bazen göğsün ortasında veya sol tarafında hissedilir. Nefes almakla, öksürmekle veya yatmakla artabilir. Bazı hastalar öne eğilince daha rahat ettiğini söyler.
Nefes Darlığı
Sıvı miktarı arttığında kalbin etrafında baskı oluşturabilir. Kalp rahat dolamazsa vücuda yeterli kan göndermekte zorlanabilir.
Hasta bunu nefes darlığı ve çabuk yorulma olarak hisseder. Merdiven çıkmak zorlaşabilir. İleri durumlarda kişi dinlenirken bile nefesinin yetmediğini söyleyebilir.
Perikardiyal Efüzyon Tehlikeli midir?
Perikardiyal efüzyonun önemi sıvının miktarına, birikme hızına ve altta yatan nedene bağlıdır. Küçük ve stabil sıvılar çoğu zaman takip edilebilir.
Hızlı biriken sıvı ise daha az miktarda olsa bile kalbi sıkıştırabilir. Bu tabloya kalp tamponadı denir. Kalp tamponadı acil tedavi gerektiren ciddi bir durumdur. Büyük veya tamponada yol açan perikardiyal efüzyonlar acil müdahale gerektirebilir.
Kalp Tamponadı Nedir?
Kalp tamponadı, kalp zarında biriken sıvının kalbin dolmasını engelleyecek kadar basınç oluşturmasıdır.
Bu durumda kalp her atımda yeterli kanla dolamaz. Tansiyon düşebilir, nabız hızlanabilir ve hasta ciddi nefes darlığı yaşayabilir. Boyun damarlarında belirginleşme, soğuk terleme, bayılma hissi ve bilinç bulanıklığı görülebilir.
Kalp tamponadı, perikardiyal efüzyonun en acil tablosudur. Bu durumda sıvının hızlı şekilde boşaltılması gerekebilir. Kalp tamponadı, kalbin sıvı basıncı nedeniyle yeterli dolamaması ve dolaşımın bozulmasıyla gelişen acil bir durumdur.
Perikardiyal Efüzyon Nasıl Derecelendirilir?
Perikardiyal efüzyon genellikle ekokardiyografi ile küçük, orta veya büyük olarak değerlendirilir. Sıvının kalbin hangi bölgelerinde toplandığı ve kalbe baskı yapıp yapmadığı incelenir.
Ancak derece tek başına yeterli değildir. Küçük ama hızlı biriken sıvı önemli olabilir. Büyük ama yavaş biriken sıvı ise bazen daha uzun süre belirti vermeyebilir. Bu nedenle hastanın şikâyeti ve kalp üzerindeki etkisi birlikte yorumlanır.
Perikardiyal Efüzyon Tanısı Nasıl Konur?
Perikardiyal efüzyon tanısında en önemli yöntem ekokardiyografidir. EKG, akciğer grafisi, kan testleri, tiroid testleri, böbrek fonksiyonları ve iltihap göstergeleri de istenebilir. Bazı hastalarda bilgisayarlı tomografi veya kalp MR’ı gerekebilir. Amaç yalnızca sıvıyı görmek değil, nedenini de anlamaktır.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi kalbin etrafındaki sıvıyı, sıvının miktarını ve kalbe baskı oluşturup oluşturmadığını gösterir. Sıvının kalbin etrafında ne kadar yer kapladığı değerlendirilir. Kalp boşluklarının dolumu, kalp zarının etkisi ve tamponad bulguları dikkatle incelenir.
Ayrıca kalbin pompalama gücü ve kapakların durumu da görülür. Çünkü nefes darlığı yalnızca sıvıya bağlı olmayabilir. Kalp yetmezliği, kapak hastalığı veya başka kalp sorunları da birlikte değerlendirilebilir.
Perikardiyal Efüzyon Nasıl Tedavi Edilir?
Perikardiyal efüzyon tedavisi sıvının miktarına, hastanın şikâyetine ve altta yatan nedene göre planlanır. Küçük ve belirti vermeyen efüzyonlarda düzenli takip yeterli olabilir.
Kalp zarı iltihabı varsa iltihabı azaltan ilaçlar kullanılabilir. Böbrek yetmezliği, tiroid hastalığı veya romatizmal hastalık gibi nedenler varsa asıl neden tedavi edilir. Sıvı kalbe baskı yapıyorsa boşaltma işlemi gerekebilir.
Perikardiyosentez Nedir?
Perikardiyosentez, kalp zarındaki sıvının iğne ve kateter yardımıyla boşaltılmasıdır. Bu işlem genellikle ekokardiyografi veya görüntüleme eşliğinde yapılır.
Amaç kalbin üzerindeki basıncı azaltmak ve gerekirse sıvıdan örnek almaktır. Alınan sıvı laboratuvarda incelenebilir. Böylece enfeksiyon, kanama veya kanser gibi nedenler araştırılabilir.
Her perikardiyal efüzyonda sıvı boşaltılması gerekmez. Küçük, belirti vermeyen ve kalbe baskı yapmayan sıvılar çoğu zaman takip edilir. Boşaltma kararı, sıvının kalbi sıkıştırıp sıkıştırmadığına ve nedenine göre verilir. Büyük, hızla artan, tamponad bulgusu oluşturan veya nedeni anlaşılması gereken perikardiyal efüzyonlarda işlem gündeme gelebilir.
Perikardiyal Efüzyon Tekrarlar mı?
Perikardiyal efüzyon bazı hastalarda tekrarlayabilir. Tekrarlama riski altta yatan nedene bağlıdır. Perikardit, romatizmal hastalıklar, böbrek yetmezliği veya kanser varlığında takip daha dikkatli yapılır.
Sıvı boşaltılsa bile asıl neden kontrol altına alınmazsa yeniden birikebilir. Bu nedenle tedavide yalnızca sıvının azaltılması değil, sıvıyı oluşturan nedenin yönetilmesi önemlidir.
Perikardiyal Efüzyonda Ne Zaman Acile Başvurulmalıdır?
Şiddetli nefes darlığı, bayılma hissi, tansiyon düşüklüğü, soğuk terleme veya bilinç bulanıklığı varsa acil yardım alınmalıdır. Bu belirtiler kalp tamponadını düşündürebilir.
Göğüs ağrısı, hızlı kötüleşen halsizlik veya düz yatamama da önemlidir. Özellikle yakın zamanda kalp ameliyatı, kalp girişimi, travma veya kanser öyküsü varsa gecikmeden değerlendirme gerekir.
Perikardiyal Efüzyon Olanlar Nelere Dikkat Etmelidir?
Yeni veya artan nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı ve bayılma hissi doktora bildirilmelidir. Takip ekokardiyografileri aksatılmamalıdır.
Hasta kendini iyi hissetse bile sıvının miktarı ve kalbe etkisi kontrol edilmelidir. Tedavi ve takip planı sıvının nedenine göre değişir. Bu nedenle perikardiyal efüzyon, tek başına bir görüntüleme bulgusu gibi değil, nedeni araştırılması gereken bir durum olarak ele alınmalıdır.
Referans:
